Συνοπτική διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.

Aπόσπασμα
πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.
Εισαγωγικά
Το συγγραφικό έργο του Αγίου Μαξίμου αναφέρεται σε όλους σχεδόν τους κλάδους της χριστιανικής επιστήμης. Η ρωσική πραγματικότητα έδωσε σε αυτόν την αφορμή να γράψει και δογματικά , αντιρρητικά και ερμηνευτικά , ηθικοδιδακτικά, ιστορικά και φιλολογικά έργα, που μαρτυρούν την πολυμάθειά του.
Στα δογματικά κείμενα του Οσίου ιδιαίτερη θέση έχουν αυτά που ασχολούνται με τους ετεροδόξους Παπικούς, όπου ο Άγιος παρουσιάζει την Ορθόδοξη διδασκαλία αντικρούοντας με θεολογικά επιχειρήματα τις αιρετικές κακοδοξίες τους. (το filioque, την χρήση των Αζύμων και το καθαρτήριο πύρ.)
Με αφορμή την  πρόσφατη ΙΣΤΟΡΙΚΗ ,ΠΡΩΤΗ και ΜΟΝΑΔΙΚΗ  έκδοση του Παρακλητικού Κανόνα στο Άγιο Πνεύμα του Οσίου Μαξίμου, στην εκκλησιαστική υμνογραφική γλώσσα,( του μοναδικού κειμένου της εκκλησιαστικής Γραμματείας με το συγκεκριμένο θέμα), θεωρήσαμε ιδιαίτερα ωφέλιμο να  παρουσιάσουμε αρχικά  συνοπτικά   την διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος, όπως αναπτύσσεται στα διάφορα έργα του Οσίου. Η συγκεκριμένη έκδοση μας έδωσε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε στο χριστεπώνυμο πλήρωμα για πρώτη φορά το νηπτικό έργο του Αγίου Πνεύματος, όπως το παρουσίασε στο υμνογραφικό κείμενο ο ποιητής Όσιος και δεν αναφέρεται σε κανένα κείμενό του.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να μελετήσουν τα σχετικά, στον θεολογικό σχολιασμό του Κανόνα  στο εκδοθέν βιβλίο.
Επίσης ιδιαίτερη μνεία ,για την διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος,  γίνεται και στην Ομολογία πίστεως του Οσίου ,που την συνέταξε όταν βρισκόταν στην Μονή Τβέρ. Στο  ομολογιακό αυτό κείμενο ο Όσιος, αφού πρώτα διακηρύσσει  την Πίστη του πρώτα στον εν Τριάδι Θεό, (τον Οποίο δέχεται Ένα,Τρισυπόστατο, στην συνέχεια ομολογεί τον Υιό του Θεού τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο «δια την ημετέραν σωτηρίαν Σταυρόν και Πάθος και θάνατον και τρήμερον ταφήν υπομείναντα και αναστάντα εκ νεκρών τη Τρίτη ημέρα και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθεζόμενον εκ δεξιών του Θεού και Πατρός αυτού και πάλιν ερχόμενον κρίναι ζώντας και νεκρούς και αποδούναι εκάστω κατά τα έργα αυτού»,)  ομολογεί και την πίστη του  στο Άγιο Πνεύμα τοεκπορευόμενον εκ μόνου του Πατρός. Και συνεχίζει γράφοντας και τα εξής:«Επέκεινα του ιερού τούτου μυστηρίου ούτε σοφίζομαι, ούτε διδάσκω τινά, αλλ΄ολοψύχως  έχομαι πάντων των θεολογικών δογμάτων και πασών των διδασκαλιών,των παραδεδομένων ημίν υπό τν αυτοπτών και υπηρετών του Θεού Λόγου και των παρ΄αυτών λαβουσών αυτάς Οικουμενικών Συνόδων των θεοπνεύστων πατέρων,μηδαμώς προσθέτων ή αφαιρών τι ή και έν ιώτα ή γράμμα μεταβάλλων, αλλά πάσαν την Ορθόδοξον πίστιν και θεολογίαν τηρών εν τη εμή καρδία πλήρη και αμετάβλητον¨.
Στην σύντομη  παρουσίαση της  δογματικής διδασκαλίας του Οσίου Μαξίμου  περί του Αγίου Πνεύματος, θα χρησιμοποιήσουμε στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα του.
————————————————————————
Α.. Λόγος  «Κατά Νικολάου του Λατίνου περί της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος».
Β.Λόγος Εγκωμιαστικός στους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο, όπου γίνεται και έλεγχος των μεγάλων λατινικών αιρέσεων.
Γ.Κατά της πλάνου συγγραφής του Νικολάου Ντέμτση περί ενώσεως των ορθοδόξων χριστιανών και λατίνων.
Δ.Λόγος κατά λατίνων ότι ουδαμώς εις ουδένα επιτρέπεται να προσθέτη εις το Θείον Σύμβολο της της αμωμήτου χριστιανικής  Πίστεως.
Ε.Επιστολή προς τον πολύσοφον Νικόλαον Ντέμσην,στην οποία αναπτύσσονται πάλι τα ιδιώματα των Τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος και ανασκευάζεται η εκ του Υιού εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος.
ΣΤ. Λόγος εν μέρει ελεγκτικός της λατινικής κακοδοξίας
Ζ.Απαντητική τω Νικολάω Ντέμσην,όπου πραγματεύεται πάλι το  filioque και άλλα θέματα όπως η περί της αγαμίας του κλήρου, της νηστείας του Σαββάτου κ.λ.π.
Αφορμή για την συγγραφική αυτή δράση ήταν  ο γιατρός του ηγεμόνα Νικόλαος Ντέμτση (Γερμανός). Ο Νικόλαος ήταν  Γερμανός στην καταγωγή  και  έζησε στην Μόσχα στις αρχές της όγδοης χιλιετίας, όταν ηγεμόνας της Ρωσίας ήταν ο Βασίλειος. Έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως και έγραψε μελέτη για την ένωση της Ορθοδοξίας με τον Ρωμαιοκαθολικισμό. Αν και φαινομενικά επαινεί την  ορθόδοξη πίστη ,κατά βάθος δείχνει την συμπάθειά του προς τους παπικούς.
Ο Νικόλαος με τα επιχειρήματά του είχε σχεδόν πείσει υπέρ της Ουνίας τον προσωπικό φίλο του Μαξίμου Θεόδωρο Κάρπωφ. Ο Κάρπωφ έστειλε επιστολή προς τον Μάξιμο και τον παρακάλεσε, ως πλέον αρμόδιος, να πει την γνώμη του για τις ενωτικές προσπάθειες του Νικολάου. Αν και τότε ο Μάξιμος ασχολούνταν με την μετάφραση του Ψαλτηρίου, έγραψε μικρή πραγματεία για τις κυριότερες κακοδοξίες των Λατίνων με τον τίτλο « Λόγος κατά Λατίνων ότι ουδαμώς εις ουδένα επιτρέπεται να προσθέτη τι εις το θείον σύμβολον της αμωμήτου χριστιανικής  πίστεως ή να αφαιρή απ΄αυτού.»
Αυτή έλαβε ο Νικόλαος από τον Κάρπωφ και έτσι άρχισε αλληλογραφία μεταξύ αυτού και του Μαξίμου. Έτσι δημιουργήθηκαν τα επτά κείμενα Α,Β,Γ,Δ,Ε,ΣΤ, και Ζ,που αναφέρονται παραπάνω.
Βασικά σημεία της συνοπτικής δογματικής  διδασκαλίας   περί του Αγίου Πνεύματος διδασκαλία του Οσίου Μαξίμου του Γραικού
Ο Άγιος Μάξιμος, με δογματική ακριβολογία, βιβλική και πατερική θεμελίωση ανατρέπει τις θέσεις του Νικολάου Γερμανού. Ιδιαίτερα στον λόγο «Κατά Νικολάου του Λατίνου περί της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος»,με ισχυρή απολογητική επιχειρηματολογία ανατρέπει την αιρετική κακοδοξία του filioque. Η θέση της Δύσης ήταν ότι ο Πατήρ και ο Υιός αποτελούν μία Αρχή, ένα Κύριο και ένα Θεό και ως εκ τούτου και στην εκπόρευση του Αγ. Πνεύματος και εκ του Υιού, “filioque” δεν εισάγονται δύο Αρχές και δύο Θεοί. Έτσι πατήρ και Υιός συμμετέχουν από κοινού στην εκπόρευση του Αγ. Πνεύματος.

Τα κείμενα   (Α,Β,Γ,Δ,Ε,ΣΤ   και Ζ  βρίσκονται στον  δεύτερο τόμο των Απάντων του Αγίου Μαξίμου του Γραικού, που εξέδωσε η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου το 2012.Επίσης χρησιμοποιήσαμε και   πληροφορίες που μας παρέχει ο μακαριστός καθηγητής Γρηγόρης Παπαμιχαήλ στο βιβλίο του –Μάξιμος Γραικός. Ο πρώτος φωτιστής των Ρώσων.
(Με τους συμβολισμούς αυτούς γίνονται οι παραπομπές στην συνέχεια του άρθρου).
Τα βασικά σημεία της διδασκαλίας  του Αγίου Μαξίμου  είναι τα παρακάτω
1.Το Άγιο Πνεύμα εποίησε την Δημιουργία μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, όπως λέγει ο Δαυίδ «Τω λόγω του Κυρίου οι ουρανοί εστερεώθησαν και τω πνεύματι του στόματος αυτού πάσα η δύναμις αυτών¨»(Ψαλμ.32,6)(Γ)
2.Το Πνεύμα εκπορεύεται από την υπόσταση του Πατρός και γι΄αυτό τον λόγο ο προφήτης δεν ανέφερε παραπάνω  και περί Λόγου, θέλοντας να δείξει φανερά και να πείσει ότι μιλάει περί της εκπορεύσεως του Πνεύματος.(Γ)
«Ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα διαφέρουν μεταξύ τους ,σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, επειδή ο Πατήρ είναι αγέννητος, ο Υιός είναι γεννητός και συνάναρχος με τον Πατέρα έχοντας μόνο μία αρχή-την άχρονη εκπόρευση εκ του Πατρός, όπως και ο Υιός. Μάλιστα ούτε ο Πατήρ στερείται την αγεννησία, επειδή γεννά τον Υιό, ούτε ο Υιός στερείται την γέννηση, αφού γεννάται εκ του Πατρός. Συνακόλουθα ούτε και η εκπόρευση του Πνεύματος Το μετατρέπει στον Πατέρα ή τον Υιό, αλλά ως Θεός διατηρεί το ιδίωμά Του αμετάθετο. Εξ άλλου πως θα ήταν δυνατόν το ιδίωμα να είναι ιδίωμα, αν αυτό άλλαζε και μεταβαλλόταν;»(Γ)
Μοναδική πηγή της υπερουσίου θεότητας είναι ο Πατέρας, και αυτό το χαρακτηριστικό  είναι  που  τον  διακρίνει  από  τον Υιό  και  το  άγιο Πνεύμα, τότε κανένα από τα δύο αυτά Πρόσωπα δεν μετέχει στην πηγή της θεότητας.  Σε  αντίθετη  περίπτωση  θα  προέκυπτε  σύγχυση των  θείων  Προσώπων και αναίρεση των χαρακτηριστικών που τα διακρίνουν.
5.Το Άγιο Πνεύμα χαρακτηρίζεται ως Πνεύμα αληθείας και Πνεύμα Υιοθεσίας. Είναι ένα αληθινό πρόσωπο που ήρθε να κατοικήσει μέσα στους γνήσιους μαθητές του Ιησού Χριστού μετά το θάνατο, την ανάσταση και ανάληψή Του στον Ουρανό (Πράξεις 2)
Το Άγιο Πνεύμα, μας προσφέρει τούτη τη εξής δυνατότητα. Φωτίζει τις καρδιές μας διώχνοντας την εμπαθή σκοτεινιά, φωτίζει το νου μας, ώστε να σκεφτόμαστε καθαρά, φωτίζει τη ζωή μας, ώστε να συναναστρεφόμαστε με ευθύτητα, φωτίζει τον κόσμο, ώστε σαν μια ψυχή να ζει την κοινωνία του Θεού, ανοίγει νέους ορίζοντες, αποκαθιστά την αλήθεια και γι’ αυτό αποκαλείται «Πνεύμα της αληθείας».
Το Άγιο Πνεύμα μας οδηγεί σε νέα σχέση με τον Τριαδικό Θεό, στην υιοθεσία. «Όπως ο Χριστός δέχεται την υιοθεσία έτσι το Πνεύμα πραγματοποιεί την υιοθεσία επειδή «..ουδείς δύναται ειπείν Κύριον Ιησούν ει μη εν Πνεύματι Αγίω»(Ά Κορ.12,3)
6.Το Πνεύμα αναφέρεται και ως ΄’άλλος Υιός» επειδή πραγματικά το Πνεύμα είναι ίσο με τον Υιό στις ενέργειες και στην ουσία γενικώς εκτός από την γέννηση.(Γ)
Στην Τριαδολογία η απόλυτος ομοτιμία και ισότητα του Αγίου Πνεύματος προς τα δύο άλλα πρόσωπα έχει ως συνέπεια να έχουμε  αληθή και πραγματική τριάδα προσώπων, διακρινομένων μόνον κατά τα τρία υποστατικά ιδιώματα· το αγέννητο  του Πατρός, το γεννητό  του Υιού και το εκπορευτό του Αγίου Πνεύματος. Η· μείωση του Αγίου Πνεύματος εν τη Τριάδι και εξάρτησή του και εκ του Υιού, (filioque) οδηγεί εις μείωση του έργου του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία. Η Ορθόδοξος Εκκλησία απορρίπτει το filioque όχι μόνον ως προσθήκη χωρίς απόφαση οικουμενικής συνόδου, αλλά ως διδασκαλίαν που μειώνει  το ενα πρόσωπο  και καθιστά την Τριάδα «ανομοίαν προς εαυτήν».
Το Άγιο Πνεύμα «εκπορεύεται αϊδίως εκ του Πατρός», και αποστέλλεται από τον Υιό, κατά Θεία οικονομία, στον κόσμο τελειώνοντας το έργο της απολυτρώσεως, όπως ρητά αναφέρεται στο Ιωάννη 15,26.
Το Άγιο Πνεύμα έχει την αιτιατή αρχή του στον Πατέρα, με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι ο Υιός. Έτσι ο Υιός γεννάται προαιωνίως από τον Πατέρα, ενώ το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιωνίως από τον Πατέρα. Αυτά αποτελούν και τα λεγόμενα υποστατικά ιδιώματα τους, δηλαδή οι μη κοινές ιδιότητες που έχουν οι υποστάσεις της Τριάδας.

Πηγή: fdathanasiou.wordpress.com

Γιατί ο Θεός έγινε Άνθρωπος; (Άγιος Μάξιμος Ομολογητής)

” Τοῦτό ἐστι τὸ μακάριον, δι᾿ ὃ τὰ πάντα συνέστησαν τέλος”



«᾿Αλλὰ μὲ τὸ πολύτιμο αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ποὺ θυσιάστηκε σὰν ἀμνὸς ἄμωμος καὶ ἄσπιλος, κι ἦταν βέβαια προορισμένος πρὶν ἀπὸ τὴ δημιουργία τοῦ κόσμου, ἀλλὰ φανερώθηκε γιὰ χάρη μας αὐτὰ τὰ τελευταῖα χρόνια» 1. Προορισμένος ἀπὸ ποιόν;



ΑΠΟΚΡΙΣΗ

Τὸ μυστήριο τοῦ Χριστοῦ ὁ λόγος τῆς Γραφῆς τὸ ὀνόμασε Χριστὸ καὶ τὸ βεβαιώνει μὲ σαφήνεια ὁ μέγας ᾿Απόστολος λέγοντας, «τὸ μυστικὸ σχέδιο, ποὺ ἦταν κρυμμένο ἀπὸ ὅλες τὶς γενεές, φανερώθηκε τώρα»2, ἐννοώντας δηλαδὴ ὡς τὸν Χριστό, τὸ μυστικὸ σχέδιο μὲ τὸν Χριστό. Αὐτὸ εἶναι ὁλοφάνερα ἡ ἄρρητη καὶ ἀκατάληπτη ὑποστασιακὴ ἕνωση τῆς θεότητας καὶ τῆς ἀνθρωπότητας, ποὺ ὁδηγεῖ σὲ ταυτότητα πλήρη τὴν ἀνθρωπότητα μὲ τὴ θεότητα ἐξαιτίας τῆς ὑπόστασης καί, κάνοντας μία τὴν ὑπόσταση τὴ σύνθετη ἀπὸ τὰ δύο, χωρὶς ἡ φυσικὴ διαφορὰ τῆς οὐσίας τους νὰ προκαλέσει σ᾿ αὐτὴν καμμιὰ μείωση σὲ ὁτιδήποτε. ῞Ωστε καὶ ἡ ὑπόστασή τους νὰ γίνει, ὅπως εἶπα, μία, καὶ ἡ φυσικὴ διαφορὰ νὰ μείνει ἀπαθής, στὴν ὁποία ὑπόσταση καὶ μετὰ τὴν ἕνωση ἡ κατὰ φύση ποιότητά τους διασώζεται ἀμείωτη καὶ ὅταν ἑνωθοῦν. Γιατί, ὅπου κατὰ τὴν ἕνωση δὲ συνοδεύει τὰ ἑνωμένα καμμιὰ ἀπολύτως τροπὴ καὶ καμμιὰ ἀλλοίωση, ὁ λόγος τῆς οὐσίας καθενὸς παραμένει γνήσιος κι ἀληθινός. Κι ὅποιων ὁ λόγος παραμένει γνήσιος κι ἀληθινὸς καὶ μετὰ τὴν ἕνωση, αὐτῶν οἱ φύσεις παραμένουν ἄθικτες μὲ κάθε τρόπο χωρὶς νὰ ἀρνηθεῖ καμμιὰ ἀπὸ αὐτὲς τὰ δικά της στοιχεῖα γιὰ χάρη τῆς ἕνωσης.

Γιατὶ ὁ Ποιητὴς τῶν ὅλων, αὐτὸς ποὺ ἔγινε κατ᾿ οἰκονομία αὐτὸ ποὺ δὲν ἦταν, ἔπρεπε νὰ διασώσει ἀμετάβλητο καὶ τὸν ἑαυτό Του σὲ αὐτὸ ποὺ ἦταν ἀπὸ τὴ φύση Του καὶ σὲ αὐτὸ ποὺ ἔγινε στὴ φύση κατ᾿ οἰκονομία· γιατὶ στὸν Θεὸ δὲν εἶναι φυσικὸ νὰ βλέπουμε μεταβολή, γιὰ τὸν ὁποῖο δὲν μποροῦμε νὰ σκεφτοῦμε καμμιὰ ἀπολύτως κίνηση σχετικὰ μὲ τὴν ὁποία γίνεται ἡ μεταβολὴ σὲ ὅσα κινοῦνται. Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο κι ἀπόκρυφο μυστήριο. Αὐτὸ εἶναι τὸ μακάριο τέλος γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχουν γίνει ὅλα. Αὐτὸς εἶναι ὁ θεῖος σκοπὸς ποὺ προεπινοήθηκε πρὶν ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῶν ὄντων, ποὺ ὁρίζοντάς τον, μποροῦμε νὰ τὸν ποῦμε «προεπινοούμενο τέλος», γιὰ χάρη τοῦ ὁποίου ἔγιναν τὰ πάντα κι αὐτὸ γιὰ χάρη κανενός. Σ᾿ αὐτὸ τὸ τέλος ἀτενίζοντας δημιούργησε ὁ Θεὸς τὶς οὐσίες τῶν ὄντων. Αὐτὸ εἶναι κυρίως τὸ πέρας τῆς πρόνοιας καὶ ἐκείνων ποὺ ἡ πρόνοια προνοεῖ, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο γίνεται ἡ ἐπανασυναγωγὴ στὸ Θεὸ ὅλων τῶν ποιημάτων Του. Αὐτὸ εἶναι τὸ μυστήριο ποὺ περικλείει ὅλους τοὺς αἰῶνες καὶ φανερώνει τὴν ὑπεράπειρη καὶ ποὺ ἄπειρες φορὲς ἀπείρως προϋπάρχει ἀπὸ τοὺς αἰῶνες μεγάλη βουλὴ τοῦ Θεοῦ3, τῆς ὁποίας βουλῆς ἀγγελιοφόρος ἔγινε ὁ ἴδιος ὁ σύμφωνος μὲ τὴν οὐσία τοῦ Θεοῦ Λόγος ὅταν ἔγινε ἄνθρωπος4, καὶ φανέρωσε, ἂν μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, τὸν ἴδιο τὸ βαθύτερο πυθμένα τῆς Πατρικῆς ἀγαθότητας κι ἔδειξε μέσα σ᾿ αὐτὸν τὸ τέλος, ποὺ γιὰ χάρη Του τὰ δημιουργήματα ἔλαβαν σαφῶς τὴν ἀρχὴ τῆς ὕπαρξής τους.

Γιατὶ γιὰ τὸν Χριστό, δηλαδὴ γιὰ τὸ μυστήριο κατὰ Χριστόν, ὅλοι οἱ αἰῶνες καὶ ὅλα ὅσα περιέχουν, ἔχουν λάβει τὴν ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος τοῦ εἶναι τους. Γιατὶ πιὸ πρὶν ἀπὸ τοὺς αἰῶνες προϋπονοήθηκε ἡ ἕνωση, τοῦ ὅριου καὶ τῆς ἀοριστίας, τοῦ μέτρου καὶ τῆς ἀμετρίας, τοῦ πέρατος καὶ τῆς ἀπειρίας, τοῦ δημιουργοῦ καὶ τῆς δημιουργίας, τῆς στάσης καὶ τῆς κίνησης, καὶ ἡ ἕνωση αὐτὴ ἔγινε στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ὅταν φανερώθηκε στὸ τέλος τῶν χρόνων καὶ πραγματοποίησε τὴν πρόγνωση τοῦ Θεοῦ, ὥστε νὰ σταματήσουν γύρω στὸ τελείως ἀκίνητο κατὰ τὴν οὐσία ὅσα κινοῦνται ἀπὸ τὴ φύση τους, ξεφεύγοντας τελείως ἀπὸ τὴν κίνηση πρὸς τὸν ἑαυτό τους καὶ πρὸς τὰ ἄλλα καὶ νὰ λάβουν πείρα τῆς κατ᾿ ἐνέργειαν γνώσης ἐκείνου ὅπου ἀξιώθηκαν νὰ σταματήσουν, γνώσης ἀναλλοίωτης ποὺ παραμένει πάντοτε ἴδια, παρέχοντας σ᾿ αὐτοὺς τὴν ἀπόλαυση ἐκείνου ποὺ γνώρισαν.

* * *

Γιατὶ ὁ λόγος ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ γνώση τῶν θείων εἶναι διπλή· ἡ σχετική, ποὺ βρίσκεται μόνο στὸ

ΜΗΝΥΜΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ

Τὰ Θεοφάνεια ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τὴν ἀπόδειξη τῆς Ἁγίας Τριάδος σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο, τὴν φανέρωσή Της. Δὲν ἄντεξε στὴν κένωση καὶ στὴν ταπείνωση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου ἡ κτίσις καὶ ἄνοιξε ὁ οὐρανὸς καὶ αὐτὴ ἡ κένωση ἔφερε τὴν φανέρωση τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ.  Ὁ Θεὸς δὲν εἶναι τριαδικὸς ἐπειδὴ τὸ λέει ἡ Ἁγία Γραφή• εἶναι καὶ γι᾿ αὐτό.  Ἀλλὰ ἡ Ἁγία Γραφὴ τὸ λέει διότι εἶναι τριαδικός.  Εἶναι Πατήρ, Υἱὸς καὶ Ἅγιο Πνεῦμα.  Αὐτὸ τὸ ζεῖ ἡ Ἐκκλησία αἰωνίως.  Αἰωνίως ζεῖ τὴν φωνὴ τοῦ Θεοῦ Πατέρα. Αἰωνίως βλέπει τὸ πρόσωπο τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ στὸ ἅγιο θυσιαστήριο καὶ αἰωνίως ἀντικρύζει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα μὲ τὶς δωρεές Του νὰ ἀναμένει νὰ τὶς ἐκχωρήσει στὸν καθένα μας.

  Λέει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ὅτι στὴν δημιουργία τοῦ κόσμου ἐμφανίσθηκε πάλι ἡ Ἁγία Τριάδα. Ἦταν παρὼν ὁ πλάστης καὶ δημιουργὸς Θεὸς Πατήρ. Ἦταν διὰ τοῦ Λόγου Του παρὼν καὶ ὁ Υϊός, καὶ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ φανερώνεται τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἡ πνοὴ ποὺ ἔδωσε στὸν ἄνθρωπο•  αὐτὸ ποὺ ὅλοι ἔχουμε μέσα μας.
    Τέτοια μέρα, στὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων, πάλι γίνεται ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ ἐν τῇ γῇ καὶ παρουσίᾳ τοῦ Τιμίου Προδρόμου αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ φανέρωσις τῆς Τριαδικῆς Θεότητος. Σὲ μᾶς μένει νὰ γίνουμε μέτοχοι αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας, νὰ καθαρίσουμε μὲ τὸν ἁγιασμὸ τὴν ψυχή μας, γιὰ νὰ ἐπιτρέψουμε στὰ αὐτιά της νὰ ἀκοῦν τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ Πατρός, «ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός ἐν ᾧ ηὐδόκησα». Νὰ μποροῦμε νὰ ἀντικρύζουμε καὶ νὰ κατανοοῦμε τὸν ρόλο καὶ ἔργο καὶ τὴν παρουσία τοῦ Χριστοῦ καὶ στὴ δική μας ζωή. Καὶ τέλος νὰ μποροῦμε νὰ γευόμεθα καὶ τοὺς καρποὺς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή μας.
    Ἂς κάνουμε μιὰ προσευχή ἡ φανέρωσις τῆς Ἁγίας Τριάδος νὰ ἐπισυμβεῖ μέσα μας, ὥστε να φωτισθεῖ ἀπὸ τὸ φῶς Της ἡ ζωή, ὁ νοῦς μας καὶ ἡ καρδιά μας.
    Εὔχομαι τὰ σπίτια σας νὰ πλημμυρίσουν ἀπὸ τὶς εὐλογίες τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ κόσμος καὶ ἡ κτίση ὅλη ἀπὸ τὴ χάρι Του. Χρόνια πολλὰ κι εὐλογημένα. Ἀμήν.

Η φανέρωση της Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Παναγίας Τριάδος. Του Ραφαήλ Χ. Μισιαούλη, θεολόγου

Διαλάμπει στο λειτουργικό πλαίσιο η σημερινή εορτή. Ο υμνογράφος την συγκρίνει με την εορτή των Χριστουγέννων λέγοντας «λαμπρὰ μὲν ἡ παρελθοῦσα Ἑορτή, λαμπροτέρα δὲ Σωτὴρ ἡ ἐπερχομένη[1]»(επερχομένη εννοεί τα Θεοφάνεια). Θεοφάνεια, δηλαδή η φανέρωση του μεγάλου μυστηρίου της Αγίας Τριάδος.
Η φανέρωση της Αγίας, Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος στον κόσμο. Βαπτίζεται ο Χριστός στον Ιορδάνη και ο Θεός Πατέρας πιστοποιεί τη θεότητα του Υιού Του. Βαπτίζεται ο Χριστός, για να ανοίξει το δρόμο προς το βάπτισμα και να καθιερώσει το μυστήριο.
Σήμερα, από τη χαρά που έφερε ο Σωτήρας μας Χριστός, χωρίστηκαν η γη και η θάλασσα και απ΄ άκρη ως άκρη γέμισε ο κόσμος ευφροσύνη. Η σημερινή γιορτή αποκαλύπτει μεγαλύτερα θαύματα από εκείνη της Χριστουγεννιάτικης νύκτας. Γιατί εκείνη τη νύκτα   που μας πέρασε χαιρότανε μονάχα η γη, καθώς βάσταζε πάνω της στην αγκαλιά της φάτνης τον Παντοκράτορα Θεό.
Σήμερα όμως, που γιορτάζουμε τα Θεοφάνεια, ευφραίνεται μαζί της και η θάλασσα. Και ευφραίνεται γιατί διά μέσου του Ιορδάνη λαμβάνει μέρος και αυτή στην ευλογία του αγιασμού, λέει ο Άγιος Πρόκλος Κωνσταντινουπόλεως[2].
Η σημερινή εορτή αλλιώς ονομάζεται εορτή της παλιγγενεσίας[3], δηλαδή μια αναζωογόνηση. Ο λαός μετά την ενσάρκωση του Κυρίου, αναμένει την παλιγγενεσία, η οποία είναι ζωοποιός. «Νῦν ποτνιᾶται τῆς παλιγγενεσίας. Ὡς ζωοποιοῦ· τὴν χάριν δὲ Παρθένε[4]».
Μετά την ενανθρώπησή Του, ο Κύριος θέλοντας να εκπληρώσει το Μωσαϊκό Νόμο, ο οποίος πρόσταζε τη βάπτιση των ανθρώπων στον Ιορδάνη ποταμό και την ομολογία των αμαρτιών τους, επισκέφθηκε τον εν γεννητοίς γυναικών μείζονα, Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή[5], και τον παρακάλεσε όπως τον βαπτίσει, παρόλο που δεν χρειαζόταν να βαπτισθεί, λόγω του ότι ήταν αναμάρτητος «ὁ πάσης ἐπέκεινα καθαρότητος[6]».
Κατά τη βάπτιση του Θεανθρώπου η φωνή του Θεού Πατέρα φανέρωσε το πρόσωπο του Υιού και το Άγιο Πνεύμα σαν δείκτης επιβεβαίωσε τα λεγόμενα, πως πράγματι ο βαπτιζόμενος είναι ο Υιός του Θεού.
Ο Πατέρας φωνάζει από τους ουρανούς «οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα[7]», ο Υιός βαπτίζεται και το Άγιο Πνεύμα «καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν[8]».
Η αρχή της σημερινής εορτής είναι ανάλογη προς την εορτή των Χριστουγέννων. Την 6^η Ιανουαρίου εόρταζαν κατά το παλαιό ημερολόγιο το χειμερινό ηλιοστάσιο οι εθνικοί της Αιγύπτου και της Αραβίας.
Κατά τις αρχές του Γ´ αιώνος πρώτοι οι αιρετικοί οπαδοί του Βασιλείδου επεχείρησαν την αντικατάσταση της ειδωλολατρικής αυτής εορτής με την εορτή του βαπτίσματος του Χριστού[9].
Λίγο αργότερα η Εκκλησία της Ανατολής καθόρισε την 6^η Ιανουαρίου ως ημέρα εορτής των Επιφανείων ή Θεοφανείων. Ο Απόστολος Παύλος ομιλεί για την «επιφάνειαν της δόξης του μεγάλου Θεού[10]». Αλλού τονίζει, ότι διά του Χριστού «επεφάνη η χάρις του Θεού η σωτήριος πασιν ανθρώποις[11]».
Μας καλεί ο Κύριος, σύμφωνα με τον Προφήτη Ησαΐα, να διαλεχθούμε  δεῦτε διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος[12] . Να αναφερθεί ότι η λέξη αυτή έχει 2 έννοιες. Η μια έννοια σημαίνει να κάνουμε διάλογο, να συζητήσουμε και η άλλη έννοια «διαλεγχθούμε», που σημαίνει να κριθούμε. Πολύ σημαντικό να μας καλεί ο Θεός να κάνουμε μαζί του διάλογο.
Για να κάνουμε αυτό το διάλογο, χρειάζεται μια βασική προϋπόθεση, την οποία μας  παρουσιάζει ο Προφήτης Ησαΐας.  «Λούσασθε καὶ καθαροὶ γίνεσθε, ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν[13]», αναφέρει.
Προκειμένου να γίνει ο διάλογος με το Θεό, ο Προφήτης μας αναφέρει ότι πρέπει να λουστούμε και να καθαριστούμε. Και ασφαλώς δεν εννοεί την εξωτερική κάθαρση, αλλά την εσωτερική. Γι΄ αυτό και οι Πατέρες της Εκκλησίας συχνά ομιλούν για την κάθαρση των καρδιών και των ψυχών, μέσω του Μυστηρίου της Εξομολογήσεως.
Ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων αναφέρει ότι βαπτίσθηκε ο Χριστός όχι για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες του, αλλά για να δώσει θεία χάρη και αξία στους βαπτιζομένους.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αναφέρει έξι λόγους για τους οποίους βαπτίστηκε ο Σωτήρας Χριστός. Οι λόγοι είναι για να δείξει ότι εγώ χρειάζομαι κάθαρση, για να συντρίψει τα κεφάλια των δαιμόνων στο νερό, για να αγιάσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, για να εκπληρώσει τον Νόμο, για να αποκαλύψει στους ανθρώπους το μυστήριο της Αγίας Τριάδος και για να γίνει για μας τύπος και υπογραμμός και στο βάπτισμα.
Αγαπητοί αδελφοί,
Η σημερινή εορτή των Θεοφανείων συνιστά την πεμπτουσία ενός μεγαλείου, το οποίο παραπέμπει στην ανακαίνιση του ανθρώπου και την εν Χριστώ σωτηρία του. Ας δοξάζουμε τον βαπτισθέντα υπό του Τιμίου Προδρόμου Κύριό μας Ιησού Χριστό, για την τόση συγκατάβαση και αγάπη με την οποία εργάστηκε τη λύτρωσή μας από την αμαρτία, για την αναγέννηση της ψυχής μας και την υιοθεσία μας και γιατί μας άνοιξε και πάλι το δρόμο.

---

[1] Στιχηρό Ιδιόμελο Αποστίχων του εσπερινού της 2ας Ιανουαρίου.
[2] Αγίου Πρόκλου Κωνσταντινουπόλεως, Λόγος στα Θεοφάνεια.
[3] Η λέξη αυτή χρησιμοποιείται 2 φορές στην Καινή Διαθήκη. Η πρώτη είναι στο σημείο που ακολούθησαν το Χριστό οι μαθητές Του και τους ανήγγειλε ότι κατά τη  Δευτέρα Παρουσία θα καθίσουν εν τη παλιγγενεσία Του. Συνεπώς, ο Χριστός εννοεί την ανάσταση των νεκρών κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του. Η δεύτερη αναφορά γίνεται από τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος στην προς Τίτο επιστολή του ομιλεί για παλιγγενεσία και εννοεί το βάπτισμα  «ἔσωσεν ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως πνεύματος ἁγίου» (Τίτον 3, 5). Άρα, το βάπτισμα που δεχθήκαμε είναι παλιγγενεσία, δηλαδή μια δεύτερη γέννηση αφού εξερχόμαστε από την μήτρα της Εκκλησίας, την αγία κολυμβήθρα.
[4] Τροπάριο β΄ κανόνος, θ΄ ωδής στον όρθρο της 25ης Δεκεμβρίου.
[5] Μαυθαίου 11,11.
[6] 3ο Στιχηρό Ιδιόμελο των Αίνων της εορτής των Θεοφανείων «Τὸ ἀληθινὸν φῶς ἐπεφάνη, καὶ πᾶσι τὸν φωτισμὸν δωρεῖται. Βαπτίζεται Χριστὸς μεθ᾽ ἡμῶν, ὁ πάσης ἐπέκεινα καθαρότητος· ἐνίησι τὸν ἁγιασμὸν τῷ ὕδατι, καὶ ψυχῶν τοῦτο καθάρσιον γίνεται· ἐπίγειον τὸ φαινόμενον, καὶ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς τὸ νοούμενον· διὰ λουτροῦ σωτηρία, δι᾽ ὕδατος τὸ Πνεῦμα· διὰ καταδύσεως, ἡ πρὸς Θεὸν ἡμῶν ἄνοδος γίνεται· θαυμάσια τὰ ἔργα σου Κύριε! δόξα σοι».
[7] Ματθαίου 3, 17.
[8] Ματθαίου 3,16.
[9] Κλήμεντος Αλεξανδρέως, Στρωματείς, βιβλίο α΄.
[10] Τίτου 2,13.
[11] Τίτου 2,11.
[12] Ησαΐου 1,18.
[13] Ησαΐου 1, 16.

Η φανέρωση της Αγίας Τριάδος Αγίου Λουκά, Αρχιεπ. Κριμαίας

Αγίου Λουκά, Αρχιεπ. Κριμαίας


Ω, Κύριε μας! Σε προσκυνούμε εσένα και τον Πρόδρομό Σου και Σε ευχαριστούμε από τα βάθη της καρδιάς μας για το ότι μας έμαθες να σεβόμαστε και να τιμάμε «πάσαν δικαιοσύνην» και να μισούμε την οποιαδήποτε αδικία, διότι εκείνη προέρχεται από τον διάβολο. Κάθε δικαιοσύνη, άκομα και η πιο ασήμαντη δίκαιη πράξη, είναι ευλογημένη από τον Θεό. Έλαβες το βάπτισμα από τον Ιωάννη στον Ιορδάνη ποταμό για την άφεση αμαρτιών διότι ήθελες να εκπληρώσεις ο,τι προβλέπει το σχέδιο του Θεού. Η κατάδυση στα νερά του Ιορδάνη αποτελούσε σφράγισμα της μετανοίας γι’ αυτούς που έρχονταν να βαπτιστούν. Διότι για την ολόκαρδη μετάνοια, αυτός που δεχόταν το βάπτισμα του Ιωάννη, λάμβανε από τον Θεό την άφεση των αμαρτιών του…
Ήταν λοιπόν δίκαιο το βάπτισμα του Ιωάννου. Δεν μίλησε όμως μόνο γι’ αυτήν την δικαιοσύνη, ο Σωτήρας μας στον Ιωάννη για να τον καθησυχάσει και να λύσει την απορία του, αλλά για την πάσα δικαιοσύνη, δηλαδή για το σχέδιο του Θεού. Με τον Θείο λόγο του αγίασε και ευλόγησε την κάθε αλήθεια και συνεπώς κατέκρινε την οποιαδήποτε αδικία.
Σκεφτείτε, αγαπητοί μου, άνθρωποι του ιδίου με μένα πνεύματος, κοινωνοί του μικρού ποιμνίου του Χριστού, πόση αδικία υπάρχει στον κόσμο! Πόσο μεγάλη αμαρτία είναι ο πόλεμος, όταν οι λαοί, ακόμα και οι χριστιανικοί λαοί, εξοντώνουν ο ένας τον άλλον! Αν ο φόνος ενός μόνο ανθρώπου σε πολλούς λαούς τιμωρείται με θάνατο, τότε πως ο Κύριος θα τιμωρήσει αυτούς που ευθύνονται για το φόνο δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων; Η οποιαδήποτε αμαρτία είναι αδικία και ο πόλεμος είναι η εσχάτη αδικία την οποία όλοι μας πρέπει να την μισούμε…
Η Βάπτιση του Κυρίου μας έχει για μας επίσης ύψιστη σημασία διότι έχουμε την φανέρωση της Αγίας Τριάδος. Την στιγμή που ο Υιός του Θεού ανέβαινε από το νερό πάνω, από τον ουρανό, ακούστηκε η φωνή του Θεού Πατέρα που μαρτυρούσε για τον Υιό του λέγοντας: «ούτός εστιν ο υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα.» (Μτ. 3, 17). Καί το Πνεύμα το Άγιο «εν είδει περιστεράς» κατέβηκε από τον ουρανό πάνω στο κεφάλι του προαιωνίου Υιού του Θεού. Έχει μεγάλη σημασία αυτή η Θεοφάνεια, όπως αλλιώς ονομάζεται η εορτή της Βαπτίσεως του Κυρίου. Ο Ίδιος, ο τρισυπόστατος Θεός, φανέρωσε την θεότητα του Δευτέρου Προσώπου του, του ενσαρκωμένου Λόγου του Θεού. Ο Θεός-Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα σαν να παρουσίασαν στην ανθρωπότητα τον Σωτήρα του γένους των ανθρώπων...
Ω, Υιέ του Θεού! Ω, Σωτήρα μας, Κύριε Ιησού Χριστέ! Στα έργα της αγάπης σου, στα αμέτρητα θαύματά σου, πρόσθεσε και ένα άλλο θαύμα: άγγιξε με την δεξιά σου τη λίθινη καρδιά τους και δώσε σ’ αυτούς «καρδία σαρκίνη». Αμήν. 

«Λόγοι και Ομιλίες», τ. Β΄, εκδ. Ορθόδοξος Κυψέλη

https://iconandlight.wordpress.com

6 ἰανουαρίου, θεοφάνεια (ἀποστολικὸν ἀνάγνωσμα)

῾Η φανέρωση τῆς ῾Αγίας Τριάδος

6 ᾿Ιαν., Φῶτα (Ττ 2,11-14· 3,4-7)

    Κατὰ τὴ σημερινὴ μεγάλη δεσποτικὴ γιορτὴ τῶν Θεοφανίων, ἀποκα­λύ­πτεται εὐεργετικὰ ἡ τριαδικὴ θεότητα. ῾Ο Πατέρας ἀποκαλύπτεται δεί­χνον­τας σὰν μὲ τὸ δάχτυλό του ποιὸς εἶναι ὁ Γιός του, ὁ Υἱὸς βαπτιζόμενος ὡς ἁπλὸς ἄνθρωπος στὸν ᾿Ιορδάνη, καὶ τὸ ἅγιο Πνεῦμα ἐμφανιζόμενο ὡς περιστερά. ῾Η ἀποστολικὴ περικοπὴ τῆς ἑορτῆς μᾶς μιλάει πολὺ εὔγλωττα γι’ αὐτὴ τὴ φανέρωση, ἀλλὰ ταυτόχρονα μᾶς μιλάει καὶ γιὰ τὴν ἄλλη φα­νέ­ρωση τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ σωτῆρος μας ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ τὴ Δευ­τέρα παρουσία του, ποὺ θὰ γίνει στὸ μέλλον ἄγνωστο πότε ἀκριβῶς.

    ῾Η μία φανέρωση παραπέμπει συνειρμικὰ στὴν ἄλλη. Καὶ οἱ δύο ἐκ­πέμ­πουν θεῖα μηνύματα. ῾Η πρώτη ὅτι αὐτὸς ποὺ ἔγινε ἄνθρωπος γιὰ νὰ μᾶς σώσει εἶναι ὁ Γιὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ ἄλλη ὅτι ὁ ἴδιος θὰ εἶναι ὁ κριτής μας. ῾Η μία εἶναι παρουσία χάριτος καὶ ἡ ἄλλη δικαιοσύνης. ῾Η μία ἔχει σωφρο­νι­στικὸ χαρακτῆρα καὶ ἡ ἄλλη προειδοποιητικό. Ἂς ἀκολουθήσουμε τὸν εἱρ­μὸ τῆς σκέψεως τοῦ θείου διδασκάλου Παύλου τοῦ ἀποστόλου.

    Ξέρεις, λέει στὸν Τίτο, γιὰ νὰ τ’ ἀκούσουν καὶ οἱ Χριστιανοὶ τῆς Κρήτης, ὅτι, μὲ τὸ ποὺ ἔγινε ἄνθρωπος ὁ Γιὸς τοῦ Θεοῦ, φανερώθηκε ἡ χά­ρη του, ποὺ εἶναι ἱκανὴ νὰ σώσει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, ἀκόμη καὶ τοὺς δούλους, ποὺ οἱ ἄνθρωποι τοὺς θεωροῦν κατώτερα πλάσματα, ἀλλ’ ὁ Χριστὸς τοὺς θεωρεῖ τὸ ἴδιο μὲ ὅλους. Καὶ τὶς γυναῖκες, ποὺ ᾿Ιουδαῖοι καὶ ἐθνικοὶ τὶς ὑποτιμοῦσαν σὰν κατώτερες, κι αὐτὲς ὁ Χρι­στὸς τὶς βλέπει ἴσες μὲ τοὺς ἄντρες χωρὶς διάκριση. Διότι ὁ Θεὸς θέλει ὅλοι οἱ ἄνθρωποι νὰ σωθοῦν καὶ νὰ γνωρίσουν καλὰ τὴν ἀλήθεια.

    Καὶ συνεχίζει ὁ ἀπόστολος· αὐτὴ ἡ παντοδύναμη χάρη τοῦ Θεοῦ πάνω σ’ ὅλους ἐμᾶς ποὺ πιστέψαμε στὸ Χριστὸ ἀσκεῖ μιὰ εὐεργετικὴ παι­δα­γω­γικὴ ἐπιρροή. Μᾶς ἐκπαιδεύει διπλᾶ, ἀρνητικὰ καὶ θετικά. ᾿Αρνητικά, γιὰ ν’ ἀρνηθοῦμε καὶ νὰ πετάξουμε ἀπὸ τὴ ζωή μας τὴν ἀσέβεια καὶ τὶς κοσμικὲς ἐπιθυμίες, καὶ θετικὰ γιὰ νὰ ζήσουμε στὴν παροῦσα ζωὴ μὲ σω­φροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ εὐσέβεια. Μὲ σωφροσύνη σὲ σχέση μὲ τὸν ἑαυτό μας, δηλαδὴ μὲ αὐτοσυγκράτηση καὶ αὐτοσεβασμὸ στὶς ἄνο­μες σαρκικὲς ὀρέξεις μας, μὲ δικαιοσύνη σὲ σχέση μὲ τοὺς συναν­θρώ­πους μας, πρὸς τοὺς ὁποίους ὀφείλουμε νὰ εἴμαστε δίκαιοι καὶ εὐερ­γε­τικοί, καὶ μὲ εὐσέβεια σὲ σχέση μὲ τὸ Θεό, ποὺ πρέπει νὰ εὐλαβούμαστε κάνοντας τὸ ἅγιο θέλημά του καὶ ἀγαπώντας τον μὲ ὅλες μας τὶς δυνά­μεις.

    ῾Η ὑγιὴς σχέση τοῦ Χριστιανοῦ εἶναι τρίπτυχη· πρὸς τὸν ἑαυτό του, πρὸς τὸ συνάνθρωπο καὶ πρὸς τὸ Θεό. Ἂν εἶναι ἐλλιπὴς ὡς πρὸς ἕνα ἀπὸ αὐτά, ἡ σχέση του θὰ εἶναι ἄρρωστη, κουτσή. ῾Ο Χριστιανὸς δὲν μπορεῖ ν’ ἀγαπάει τὸ Θεὸ σωστά, ἂν δὲν ἀγαπάει καὶ τὸ συνάνθρωπό του. Οὔτε πάλι μπορεῖ ν’ ἀγαπάει τὸ συνάνθρωπο σωστά, ἂν δὲν ἀγαπάει καὶ τὸ Θεό. Ἂν ἀγαπάει μόνο τὸ Θεὸ καὶ δὲν ἀγαπάει τοὺς ἀνθρώπους, λέει ὁ ᾿Ιωάννης εὐαγγελιστής, τότε καὶ ἡ ἀγάπη του πρὸς τὸ Θεὸ εἶναι ὑποκριτικὴ καὶ ψεύτικη. Ἂν πάλι ἀγαπάει μόνο τοὺς ἀνθρώπους καὶ δὲν ἀγαπάει τὸ Θεό, τότε ἡ ἀγάπη του εἶναι ἀνθρωποκεντρική, ἐγωιστική, φαρισαϊκή, ἀντι­δρα­στική. ῾Η ἀληθινὴ ἀγάπη πρὸς τοὺς συνανθρώπους πρέπει νὰ περνάει μέσα ἀπὸ τὸ Θεό, καὶ ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη πρὸς τὸ Θεὸ πρέπει νὰ περνάει μέσα ἀπὸ τοὺς συνανθρώπους.

    Αὐτὰ λέει ὁ ἀπόστολος γιὰ τὴν πρώτη φανέρωση. Ἂς πᾶμε τώρα καὶ στὴ δεύτερη. ῾Η ἐκπαίδευση, λέει, ποὺ ἀσκεῖ πάνω μας ἡ πρώτη φανέ­ρωση, γιὰ τὴν ὁποία εἴπαμε πιὸ πάνω, ἔχει καὶ μιὰ ἀκόμη εὐεργετικὴ προέκταση. Μᾶς παιδαγωγεῖ νὰ καλλιεργοῦμε καὶ μιὰ εὐχάριστη προσ­μονή, μιὰ ποθητὴ ἐλπίδα. Ὄχι ψεύτικη οὔτε προσωρινή, ἀλλὰ ἀληθινὴ καὶ αἰώνια. Ποιά; τὴ φανέρωση τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ σωτῆ­ρος μας ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ. Δηλαδὴ τὴ δευτέρα παρουσία κατὰ τὴν ὁποία θὰ μᾶς παραλάβει μαζί του στὴ χαρὰ καὶ στὴ δόξα κάνοντάς μας αἰώνιους μετόχους της.

    Στὸ σημεῖο αὐτὸ δύο σχόλια.

    Πρῶτον, γιὰ τὸν ἀπόστολο ἡ δευτέρα παρουσία τοῦ Κυρίου εἶναι ποθη­τή. Τὴν περιμένει μὲ χαρά, μὲ ἀνυπομονησία. Πῶς ὅμως συμβαίνει τὸ ἀν­τίθετο σ’ ἐμᾶς; Γιατί ἐμεῖς τὴ θεωροῦμε φοβερὴ τὴν ὥρα ἐκείνη; ῾Η ἀπάν­τηση εἶναι ἁπλῆ. Διότι ἐκεῖνος πίστεψε ἀδίστακτα, σφοδρά, ζηλωτικά. ᾿Ενῷ ἐμεῖς ἔχουμε δισταγμούς, χαλαρότητα, ἔλλειψη ζήλου. ῾Η καρδιά μας ἔχει κολλήσει στὰ γήινα καὶ ἁμαρτωλά. Ἔχουμε βολευτεῖ σὲ μία ζωὴ μοι­ρασμένη. Καὶ ὡς ἐκ τούτου αἰσθανόμαστε ἔνοχοι ἀπέναντι στὸ Θεό.
Καὶ δεύτερον· ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστὸς ὀνομάζεται ἀπερίφραστα καὶ μὲ ἄρθρο ὁ μεγάλος Θεός. ῾Ο Ιωάννης χρυσόστομος ἐξηγεῖ ὅτι, ὅταν λέει τὸ ἐπίθετο μεγάλος γιὰ τὸ Θεό, δὲν τὸν συγκρίνει πρὸς κάποιον ἄλλον, ἀλλὰ τὸν ἐν­νοεῖ ἀπολύτως μεγάλο, ἀσύγκριτα μεγάλο. Καὶ ἐνθουσιασμένος ρωτάει· Ποῦ εἶναι οἱ αἱρετικοὶ ποὺ τὸν λένε μικρότερο ἀπὸ τὸν Πατέρα;

   Καὶ συνεχίζει ὁ Παῦλος. ῾Ο ᾿Ιησοῦς Χριστὸς ὁ μεγάλος Θεὸς ἔδωσε αὐτοπροαίρετα τὸν ἑαυτό του στὸ θάνατο γιὰ μᾶς τοὺς ἀθλίους, γιὰ νὰ μᾶς ἀθωώσει καὶ καθαρίσει ἀπὸ κάθε παράβαση τοῦ νόμου, καθι­στών­τας μας ἀποκλειστικὰ δικό του περιούσιο λαό, ποὺ θὰ διαθέτει ζήλο στὰ καλὰ ἔργα. Κι ὅταν φανερώθηκε αὐτὴ ἡ καλωσύνη καὶ ἀγάπη τοῦ σω­τῆ­ρος μας Χριστοῦ, δηλαδὴ τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, πρὸς ἐμᾶς τοὺς ἐλεεινοὺς ἀνθρώπους, μᾶς ἔσωσε ὄχι λόγῳ τυχὸν ἐνάρετων ἔργων μας, ποὺ δὲν ὑ­πῆρχαν, ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὸ ἔλεός του τὸ μεγάλο. Μᾶς ἔσωσε ἀφοῦ μᾶς πέρασε ἀπὸ τὸ λουτρὸ τοῦ βαπτίσματος, μὲ τὸ ὁποῖο τὸ ἅγιο Πνεῦ­μα μᾶς ξαναγέννησε καὶ μᾶς ἔκανε καινούργιους ἀνθρώπους. Αὐτό τὸ πνεῦμα τὸ ἔχυσε ἄπλετα πάνω μας ὁ Θεὸς διὰ μέσου τοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ τοῦ σωτῆρος μας, γιὰ νὰ βγοῦμε λευκοὶ μὲ τὴ χάρη του καὶ στὴ συνέχεια νὰ γίνουμε κληρονόμοι τῆς αἰώνιας ζωῆς, σύμφωνα μὲ τὴν ἐλ­πίδα μας.

    Σχόλια.

    1. Προκειμένου νὰ γίνει ἡ σωτηρία μας, συνεργοῦν καὶ τὰ τρία πρό­σω­πα τῆς ἁγίας Τριάδος, Πατὴρ Υἱὸς καὶ ῞Αγιο Πνεῦμα σὲ μιὰ θαυμαστὴ καὶ ὑπερέκεινα συνεργασία.

    2. ῾Η ἀναγέννηση καὶ ἡ ἀνακαίνωση νοοῦνται καὶ οἱ δύο ὅπως νοεῖται πε­ρίπου ἡ σημερινὴ ἀνακύκλωση ἀλουμινίου, γυαλιοῦ, χαρτιοῦ, κλπ.. Πετα­μέ­νες καὶ λερωμένες ἐφημερίδες ξαναμπαίνουν στὸ λέβητα καὶ βγαίνουν χαρτὶ πρώτης ποιότητος. Τὸ ἴδιο καὶ ἐδῶ. Πεταμένος στὴν ἀπώλεια καὶ λερωμένος ἀπὸ τὴν ἁμαρτία ὁ ἄνθρωπος μπαίνει στὴν κολυμβήθρα τοῦ βαπτίσματος καὶ μὲ τὴ δύναμη τοῦ ἁγίου Πνεύματος βγαίνει ἀοράτως καινούργιος ἄνθρωπος, πολὺ ἀνώτερος. Τὶς μέχρι τώρα πονηρὲς διαθέσεις καὶ συνήθειές του τὶς ἀρνεῖται καὶ τὶς ἀπομακρύνει. Νέος νοῦς, νέες ἀπο­φά­σεις, νέα συναισθήματα, νέες κλίσεις σκέψεις ἐπιθυμίες. Ζῇ μέσα του ὁ ἴδιος ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος τὸν ἐξαγιάζει καὶ τὸν ἐπιτρέπει νὰ νοστιμευθεῖ καὶ νὰ ζήσει τὴ μακάρια καὶ αἰώνια ζωή.

    Αὐτό τὸ εὐεργετικὸ ἀποτέλεσμα εἶχε καὶ ἔχει γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἡ φανέρωση τῆς ἁγίας Τριάδος.

    ᾿Αθανάσιος Γ. Σιαμάκης, ἀρχιμανδρίτης

Τα Θεοφάνεια

    Τα Θεοφάνεια η εκκλησία μας πανηγυρίζει τη Βάπτιση του Κυρίου και την ταυτόχρονη φανέρωση της Αγίας Τριάδος στον κόσμο στην οποία αναφέρεται και το απολυτίκιο της εορτής·   «Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις· τοῦ γάρ Γεννήτορος ἡ φωνή προσεμαρτύρει σοι, ἀγαπητόν σε Υἱόν ὀνομάζουσα· καί τό Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τό ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανείς Χριστέ ὁ Θεός, καί τόν κόσμον φωτίσας δόξα σοι.»
   Το γεγονός της Βαπτίσεως έχει μεγάλη θεολογική σημασία και για αυτό το λόγο ο αγιογράφος χρησιμοποίησε χρώματα για να αναδείξει τα πολλαπλά νοήματα του γεγονότος. Το ημικύκλιο στο πάνω μέρος της εικόνας συμβολίζει το άνοιγμα των ουρανών όπου βγαίνουν ακτίνες και κατεβαίνει το Άγιο Πνεύμα στο κεφάλι του Χριστού. Οι ουρανοί είναι η θέση του Θεού-Πατέρα ο οποίος σε κάποιες εικόνες της Βαπτίσεως παρουσιάζεται με ένα χέρι που ευλογεί. Αυτή η φανέρωση της Αγίας Τριάδος αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο στην εικόνα των Θεοφανείων.
   Ο Χριστός βρίσκεται μεταξύ ψηλών βράχων που σμίγουν και σχηματίζουν «κλεισούραν» μέσα στην οποία ρέει ο Ιορδάνης ποταμός και με το δεξί του χέρι ευλογεί τα ύδατα και τα ετοιμάζει να γίνουν νερά της βαπτίσεως φορώντας μόνο ένα άσπρο πανί στη μέση του. Το σώμα του είναι σαν σκαλισμένο στο ξύλο με διάφορα σχήματα γραμμένα ζωηρά και όχι σαρκώδες. Ο Χριστός δεν είχε ανάγκη εξαγνισμού ωστόσο δέχτηκε το βάπτισμα του Ιωάννη από ταπεινοφροσύνη και σεβασμό στην ανθρώπινη φύση. Κατά τη βάπτιση του αγίασε το νερό και μαζί με αυτό ολόκληρη την κτίση.
   Στα νερά του Ιορδάνη γύρω από τον Κύριο κολυμπούν ψάρια ενώ κάτω διακρίνεται μια γυναίκα και ένας γέρος. Η γυναίκα συμβολίζει την Ερυθρά θάλασσα και ο γέρος τον Ιορδάνη ποταμό. Στην μια όχθη του Ιορδάνη βρίσκεται ο Πρόδρομος που κοιτά εκστασιασμένος το Άγιο Πνεύμα. Το ένα χέρι το έχει πάνω στο κεφάλι του Χριστού και το άλλο είναι σε στάση προσευχής εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο τον τρόμο του για την αξίωση του Κυρίου να βαπτιστεί από αυτόν. Στην άλλη όχθη προβάλλουν οι μορφές τεσσάρων αγγέλων που συμμετέχουν και αυτοί στο παράδοξο μυστήριο προσκυνώντας με ευλάβεια τον Κύριο. Με σεβασμό ετοιμάζονται να δεχτούν το σώμα του Δεσπότη προτάσσοντας τα πανιά που κρατούν στα χέρια τους. Οι άγγελοι συμβολίζουν και εικονογραφούν το λόγο του αποστόλου Παύλου: «Ὅσοι γάρ εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε, Χριστόν ἐνεδύσασθε.. » (Γαλ.3,27). 
   Τέλος τα απότομα φωτεινά χρώματα που ξεχύνονται από τον ουρανό και φθάνουν ως τον Κύριο, τον Πρόδρομο και του αγγέλους δημιουργούν μια υπερφυσική ατμόσφαιρα κατάλληλη για την εικόνα της βαπτίσεως.