Αυτογνωσία (ΙΓ΄). Από τη Θεογνωσία στην Αυτογνωσία!

«Οσο περισσότερο γνωρίζει κανείς το Θεό τόσο περισσότερο γνωρίζει και τον εαυτό του και όσο περισσότερο γνωρίζει τον εαυτό του, τόσο περισσότερο γνωρίζει και το Θεό»

«Για την αναγκαιότητα της μελέτης του Ευαγγελίου, ο Γέροντας Ιερώνυμος έλεγε:
«Ένα σπίτι ολόκλειστο, έχει σκοτάδι. Αν ανοίξεις το παράθυρο, βλέπεις τα μεγαλύτερα αντικείμενα. Αν το ανοίξεις περισσότερο και μπει φως, διακρίνεις και τα μικρότερα πράγματα. Όταν μπει μέσα ο ήλιος, βλέπεις και τη σκόνη που αιωρείται. Το ίδιο συμβαίνει και στην ψυχή, που δέχεται το φως του Ευαγγελίου. Βλέπει και τις μικρότερες αμαρτίες»
(Διδαχές Γερόντων,π.Διονυσίου Τάτση, σελ.69)

«Όπως η ηλιακή ακτίνα εισχωρώντας μέσα στο σπίτι από κάποια τρύπα, τόσο πολύ το φωτίζει ολόκληρο, ώστε να διακρίνει κανείς και την πιο λεπτή σκόνη που αιωρείται, έτσι και ο φόβος του Θεού, εισερχόμενος στην καρδιά του ανθρώπου, της φανερώνει όλα τα αμαρτήματά της».
(Κλιμαξ, αγίου Ιωάννου Σιναϊτη, ΕΠΕ, σελ. 471-473)

«Όχι μόνο γνωρίζουμε το Θεό μέσω του Ιησού Χριστού, αλλά και τον εαυτό μας μόνο διαμέσου του Χριστού τον γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε τη ζωή, το θάνατο μόνο μέσω του Ιησού Χριστού. Εκτός Χριστού δεν ξέρουμε ούτε τη ζωή μας ούτε το θάνατό μας, ούτε το Θεό ούτε τον εαυτό μας.
Έτσι χωρίς την Αγία Γραφή, που έχει ως επίκεντρο μονάχα τον Ιησού Χριστό, δε γνωρίζουμε τίποτα, και το μόνο που βλέπουμε είναι σκοτάδι και σύγχυση τόσο μέσα στη φύση του Θεού όσο και στη δική μας φύση»
(Πασκάλ Μπλεζ, Σκέψεις αριθμ. 729, εκδ. Καστανιώτη σελ. 328)

«…Δεν είναι καθόλου ευχάριστο να δει κανείς τον εαυτό του «φτωχό», να έρθει σε επίγνωση της τυφλότητάς του. Είναι αφόρητα μεγάλος ο πόνος να ακούσω την καταδίκη μου σε θάνατο, για το ότι βρίσκομαι σε τέτοια κατάσταση. Εν τούτοις μπροστά στα μάτια του Δημιουργού μου είμαι μακάριος, χάρη ακριβώς σ’ αυτή τη γνώση της μηδαμινότητάς μου (βλ. Ματθ. 5,3). Η πνευματική αυτή όραση συνδέεται με την «βασιλεία των ουρανών» που αποκαλύφθηκε σε μας.
Οφείλω να ιδώ το Χριστό «όπως είναι» για να παραβάλω τον εαυτό μου με Εκείνον και από αυτή τη σύγκριση να αισθανθώ την α-μορφία μου. Δεν μπορώ να γνωρίσω τον εαυτό μου, εάν δεν έχω μπροστά μου την αγία Μορφή Του.
Ισχυρή ήταν, και παραμένει ακόμη, η αποστροφή μου προς τον εαυτό μου. Αλλά από αυτή τη φρίκη γεννήθηκε σε μένα προσευχή ιδιαίτερη απογνώσεως, που με βύθισε σε θάλασσα δακρύων. Πουθενά δεν διέκρινα τότε οδούς για θεραπεία μου. Μου φαινόταν ότι η ασχήμια μου ήταν αδύνατον να μεταποιηθεί σε ομοίωση προς το κάλλος Του».    
(Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ, Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί σελ. 92)

Θεέ μου,
Κάνε με να βλέπω τον εαυτό μου,
όχι με τα μάτια τα δικά μου, αλλά
με τα μάτια των φίλων μου, για να τον διορθώνω.
Με τα μάτια των εχθρών μου, για να τον προστατεύω.
Με τα μάτια τα δικά Σου, τον οφθαλμόν «ως τα πάνθ’ ορά», για να τον ανυψώνω»
(Κωνσταντίνος Κούρκουλας, Στάχυα τομ.Α σελ. 202)

«Κάποιος ρώτησε κάποτε έναν Γέροντα:
Όταν ήμουν στον κόσμο, ήμουν καλύτερος. Τώρα που ήρθα στο Μοναστήρι, γιατί είμαι χειρότερος;
Κι εκείνος του απάντησε:
- Αυτό είναι αλήθεια, αδελφέ, διότι στον κόσμο έκανες σύγκριση του εαυτού σου με τους κοσμικούς, ενώ στο Μοναστήρι κάνεις σύγκριση του εαυτού σου με τους αγίους»
(Μιχαήλ Μιχαηλίδη, Αυτογνωσία μέτρο τελειότητας, σελ.64)
 
- μέτρον πάντων όχι ο άνθρωπος αλλά ο Θεάνθρωπος!

«…το ανθρώπινο γένος προσπαθούσε να λύσει στην ουσία ένα μόνο πρόβλημα, παμπεριεκτικό πρόβλημα: το πρόβλημα του ανθρώπου. Και από όλους τους πόνους και τα μαρτύριά του σφυρηλάτησε για τον εαυτό του μία υπέρτατη θεότητα, την οποία λάτρεψε ως υψίστη αξία και το ύψιστο κριτήριο των πάντων. Η υπέρτατη αυτή θεότητα είναι: «μέτρον πάντων άνθρωπος», δηλαδή ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των όντων και πραγμάτων.
Αλλά με τον τρόπο αυτόν η αυτού θεία μεγαλειότης, ο άνθρωπος, δεν έλυσε το πρόβλημα του ανθρώπου. Διότι μετρώντας μέσω του εαυτού του τον εαυτό του, δεν κατανόησε ούτε τον εαυτό του ούτε τον κόσμο γύρω του… Στην πραγματικότητα ματαιοπονούσε: κατόπτριζε κάτοπτρο σε κάτοπτρο. Και τα πάντα συνοψίστηκαν στην συγκλονιστική κραυγή και την ανατριχιαστική εξομολόγηση: «ουδέν εμαυτώ σύνοιδα» (Α Κορ. 4,4). Τίποτα δεν γνωρίζω για τον εαυτό μου: δεν γνωρίζω ούτε τι είναι ο άνθρωπος, ούτε τι είναι ο Θεός, ούτε τι είναι ο θάνατος, ούτε τι είναι η ζωή…
 … Αφ ότου ο Θεός έγινε άνθρωπος, φανερώθηκε ως Θεάνθρωπος και μέσω του σώματός Του-της Εκκλησίας-  παρέμεινε ως Θεάνθρωπος στον επίγειο κόσμο, έγινε Αυτός άπαξ δια παντός η ύψιστη παναξία και το υπέρτατο κριτήριο του ανθρωπίνου γένους, Αυτός ο Μόνος Αληθινός Θεός και ο Μόνος Αληθινός Ανθρωπος, ο Μόνος Τέλειος Θεός και ο Μόνος Τέλειος Ανθρωπος. Ως τέτοιος, Αυτός είναι η μόνη ύψιστη παναξία και το μόνο έσχατο κριτήριο αυτού του ανθρώπου στην ψυχοσωματική του οντότητα και την θεανθρώπινή του δυνατότητα και καθετί είναι ανθρώπινο και του ανθρώπου.
Μόνο με τον Θεάνθρωπο είδε ο άνθρωπος για πρώτη φορά τον εαυτό του τέλειο και αιώνιο. Και γνώρισε τον εαυτό του σε όλα τις διαστάσεις του. Για αυτό λοιπόν η νέα αξιολογική και γνωσιολογική καθολική αρχή του ανθρωπίνου γένους είναι: «μέτρον πάντων ο Θεάνθρωπος».
(άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς, Ανθρωπος και Θεάνθρωπος σελ. 145-146)

- Ο Θεός και δείχνει και κρύβει ανάλογα με το συμφέρον μας…

«Αν ήξερες τις αμαρτίες σου, θα σου ‘φευγε η καρδιά»
(Πασκάλ Μπλεζ, Σκέψεις, εκδ. Καστανιώτη σελ. 334)

«Αν ήξερα τον εαυτό μου, θα το ‘βαζα στα πόδια» (Γκαίτε)

«Πολλές φορές ο Θεός κρύβει από τα μάτια μας και τα καλά που έχουμε αποκτήσει, αλλά έρχεται ο επαινέτης, ή καλύτερα αυτός που πλανά, και με τους επαίνους του ανοίγει τα μάτια μας, και αφού ανοίξουν αυτά, εξαφανίζεται ο πλούτος από μέσα μας»
(Κλιμαξ, αγίου Ιωάννου Σιναϊτη, ΕΠΕ, σελ. 339)

- Προσευχή για αυτογνωσία

Κύριε γνώρισέ μου αυτόν τον άγνωστο.
Ξέρω το όνομά μου, την ηλικία μου, το βάρος μου, το χρώμα των μαλλιών μου, όμως τον εαυτό μου δεν τον γνωρίζω.
Αυτός σε μένα τον ίδιο, παραμένει κρυμμένος και άγνωστος.
Εσύ όμως, Χριστέ μου, που «εξετάζεις νεφρούς και καρδιές» τον γνωρίζεις.
Εσύ γνωρίζεις κάθε άνθρωπο ερχόμενο εις τον κόσμο, «εκ κοιλίας μητρός αυτού».
Εσύ κρατάς στα πλαστουργικά σου χέρια την φωτογραφία του μυστικού και αγνώστου εαυτού μου, σε όλες τις λεπτομέρειες.
Τι δεν θα έδινα να αποκτήσω αυτή τη φωτογραφία Κύριέ μου!
Να την κρατήσω μπροστά στα μάτια μου. Να δω επί τέλους ποιος είμαι.
Μια μυστική φωνή μου λέει πως δεν θα άντεχα να δω τη φωτογραφία μου αυτή.
Και αν την έβλεπα, πως δεν θα μπορούσα να αναγνωρίσω τον εαυτό μου.
Γι’ αυτό Κύριε είμαι ευχαριστημένος που Εσύ, γεμάτος αγάπη για μένα, κρατάς αποκλειστικά δική σου τη φωτογραφία του πραγματικού εαυτού μου.
Γιατί ξέρω πως Εσύ θα δουλέψεις μέσα μου για να αποκαταστήσεις την πραγματική εικόνα του εαυτού μου και να την παρουσιάσεις «μη έχουσα σπίλον ή ρυτίδα… αλλά ίνα η αγία και άμωμος» (προς Εφεσίους 5,27).
Κύριε θέλω να σου δώσω τη δυνατότητα να επεξεργασθείς μέσα μου τον εαυτό μου…

«Ω! Πόσο πλήρης τραυμάτων είναι η ψυχή μου και αγνοεί.
Διότι η αλαζονεία δεν αφήνει αυτήν να κατανοήσει τις πληγές της και να σωθεί…
Χάρισέ μου γιατρικό για να θεραπευτώ εντελώς από τις κρυφές μου πληγές»
(όσιος Εφραίμ ο Σύρος, στο Πατερικά Βιώματα, Ιωάννου Κορναράκη σελ. 11)

«(Κύριε) Το σπίτι της ψυχής μου είναι στενό, δεν σε χωρά. Μεγάλωσέ το. Είναι ερείπιο. Αναστήλωσέ το. Έχει πολλά που δεν θα σου άρεσαν. Το παραδέχομαι, το ξέρω. Ποιός όμως θα το καθαρίσει; Και σε ποιόν άλλον εκτός από εσένα να φωνάξω: «Καθάρισέ με, Κύριε, από τις κρυφές πληγές μου, απάλλαξε τον δούλο σου από τους εχθρούς»     
(Αγίου Αυγουστίνου Εξομολογήσεις, εκδ. Πατάκη τομ. Β σελ 121)
     
«Εχεις ψυχή μου δουλειά, και μάλιστα, αν θέλεις, μεγάλη.
Εξέτασε τον εαυτό σου ποιά είσαι και πού είσαι στραμμένη,
από πού ήλθες και πού πρέπει να παρουσιαστείς,
αν η ζωή είναι αυτό που ζεις ή κάτι το καλύτερο…
Εχεις ψυχή μου, δουλειά.
Μην κουραστείς από τον κόπο».
(Γρηγορίου Θεολόγου, Επη εις εαυτόν, Γρηγοριανόν Ταμείον σελ. 154)

Λόγος γιά τήν προφορική προσευχή καί τήν ψαλμωδία ( Ἁγίου Ἰγνατίου Μπριαντσανίνωφ)

 

  Ἀπό τό βιβλίο “ΑΣΚΗΤΙΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ”
Τόμος γ΄

Κανένας, ἀπ᾿ ὅσους θέλουν νά κάνουν πρόοδο στή νοερά προσευχή, ἄς μήν τολμήσει νά σκεφθεῖ ἐπιπόλαια πώς ἡ προφορική προσευχή καί ἡ ψαλμωδία, πού γίνονται μέ προσοχή τοῦ νοῦ, εἶναι πνευματικές ἐργασίες μικρῆς σημασίας καί γι᾿ αὐτό ἀνάξιες σεβασμοῦ. Οἱ ἅγιοι Πατέρες, βέβαια, ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ προσευχή μέ τά χείλη χωρίς τήν προσοχή τοῦ νοῦ δέν ἀποδίδει καρπούς. Αὐτό, ὅμως, δέν σημαίνει ὅτι ἀπορρίπτουν ἤ ὑποτιμοῦν τήν προσευχή πού γίνεται μέ τά χείλη, εἴτε προφορικά εἴτε μελωδικά. Κάθε ἄλλο! Τό μόνο πού ἀπαιτοῦν εἶναι ἡ ἕνωσή της μέ τήν προσοχή.

  Ἡ προσεκτική προσευχή μέ τά χείλη εἶναι ἡ ἀρχή καί ἡ αἰτία τῆς νοερᾶς. εἶναι συνάμα καί προσευχή νοερά. Ἄν μάθουμε νά προσευχόμαστε προφορικά καί μελωδικά μέ προσεκτικό τόν νοῦ, τότε εὔκολα θά μάθουμε νά προσευχόμαστε καί μέ τόν νοῦ μόνο, στήν ἡσυχία τοῦ κελιοῦ. Τήν προσευχή μέ τά χείλη μᾶς τή συστήνει ἡ Ἁγία Γραφή. Παραδείγματα τόσο τῆς προφορικῆς προσευχῆς ὅσο καί τῆς ψαλμωδίας μᾶς παρέδωσαν ὁ ἴδιος ὁ Κύριος καί οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι:Ὁ εὐαγγελιστής Ματθαῖος γράφει ὅτι στό τέλος τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου ὁ Ἰησοῦς καί οἱ μαθητές Του, «ἀφοῦ ἔψαλαν, βγῆκαν γιά νά πᾶνε στό ὄρος τῶν Ἐλαιῶν»¹. Πρίν ἀναστήσει τόν φίλο Του Λάζαρο, πού βρισκόταν τέσσερις μέρες νεκρός στό μνῆμα, ὁ Κύριος προσευχήθηκε τόσο δυνατά, ὥστε ν᾿ ἀκούγεται ἀπ᾿ ὅλους².

  Οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι Παῦλος καί Σίλας, κλεισμένοι στή φυλακή τῶν Φιλίππων, προσεύχονταν καί ἔψαλαν ὕμνους στόν Θεό μεγαλόφωνα, ἔτσι πού τούς ἄκουγαν οἱ ἄλλοι φυλακισμένοι. Καί ἦταν ἄμεση ἡ θεία ἀπόκριση στούς ὕμνους τους: «Ξαφνικά ἔγινε ἕνας σεισμός τόσο δυνατός, πού σαλεύτηκαν τά θεμέλια τῆς φυλακῆς. Ἀμέσως ἄνοιξαν ὅλες οἱ πόρτες καί τά δεσμά τῶν φυλακισμένων λύθηκαν»³.
Ἡ προσευχή τῆς Ἁγίας Ἄννης, τῆς μητέρας τοῦ προφήτη Σαμουήλ, πού ἀναφέρεται συχνά ἀπό τούς ἁγίους πατέρες ὡς ὑπόδειγμα προσευχῆς, δέν ἦταν μόνο νοερά. «Μιλοῦσε μέσα στήν καρδιά της», λέει ἡ Γραφή. «Τά χείλη της κινοῦνταν, μά ἡ φωνή της δέν ἀκουγόταν»⁴. Ἡ προσευχή της, ἄν καί ἦταν καρδιακή, ἦταν συνάμα καί προφορική, ὄχι ὅμως καί μεγαλόφωνη.
Ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος, πού ἀποκαλεῖ τήν προσευχή μέ τά χείλη «καρπό τῶν χειλέων», μᾶς συμβουλεύει: «Ἄς προσφέρουμε συνεχῶς στόν Θεό σάν θυσία τόν ὕμνο μας, δηλαδή τόν καρπό τῶν χειλέων μας, πού ὁμολογοῦν τό ὄνομα Του»⁵. «Νά λέτε στίς συνάξεις σας ψαλμούς καί ὕμνους καί πνευματικές ὠδές· νά ψάλλετε μέ τήν καρδιά σας στόν Κύριο»⁶.
Ὁ ἴδιος Ἀπόστολος καταδικάζει τήν ἀπροσεξία στήν προσευχή: «Ἄν ἡ σάλπιγγα δέν ἠχήσει τό γνωστό σέ ὅλους προσκλητήριο, ποιός θά ξεσηκωθεῖ γιά πόλεμο; Παρόμοια κι ἐσεῖς, ἄν δέν μιλήσετε μέ λόγια κατανοητά, πῶς θά γίνει κατανοητό αὐτό πού λέτε; Θά εἶναι σάν νά μιλᾶτε στόν ἀέρα»⁷. Τά Ἀποστολικά αὐτά λόγια ἀφοροῦσαν εἰδικά ἐκείνους πού εἵχαν τό ἁγιοπνευματικό χάρισμα τῆς γλωσσολαλιᾶς, ἀλλά οἱ ἅγιοι Πατέρες δίκαια τά συνδέουν καί μ᾿ ἐκείνους πού προσεύχονται χωρίς προσοχή. Γιατί ὅποιος προσεύχεται ἀπρόσεκτα καί ἑπομένως δέν κατανοεῖ ὅσα λέει, σέ τί διαφέρει ὡς πρός τόν ἴδιο του τόν ἑαυτό ἀπό τόν ξένο καί ἀλλόγλωσσο⁸;
«Ἀπαράδεκτη εἶναι ἡ ἐπιθυμία σου νά ἀκούει ὁ Θεός», λέει ὁ ἅγιος Δημήτριος τοῦ Ροστώφ, «ὅταν ἐσύ ὁ ἴδιος δέν ἀκοῦς τόν ἑαυτό σου!»⁹. Καί αὐτό ἀκριβῶς συμβαίνει μ᾿ ὅσους προσεύχονται προφορικά δίχως προσοχή τοῦ νοῦ. Συμβαίνει πολλές φορές, ἐνῶ εἶναι σκυμμένοι πάνω ἀπό ἕνα προσευχητάρι, τόσο νά ἐνδίδει ὁ νοῦς τους στόν περισπασμό, τόσο νά ξεφεύγει ἀπό τά νοήματα τῆς προσευχῆς καί νά διασκορπίζεται στό περιβάλλον εἴτε νά αἰχμαλωτίζεται ἀπό διάφορους λογισμούς, ὥστε ξαφνικά νά σταματοῦν τήν ἀνάγνωση, ξεχνώντας τί διαβάζουν. Ἄλλες φορές, πάλι ἐνῶ ἔχουν ἀνοιχτό μπροστά τους κάποιο λειτουργικό βιβλίο, ἀρχίζουν νά λένε ἀντί γιά τή σωστή προσευχή κάποιαν ἄλλη. Καί ἄλλες φορές, τέλος, καθώς λένε μιά προσευχή, τή διακόπτουν ἀπό ἀφηρημάδα καί συνεχίζουν μέ τά λόγια ἄλλης. Πῶς, λοιπόν, νά μήν καταδικάζουν οἱ ἁγιοι Πατέρες μιά τέτοια ἀπρόσεκτη προσευχή, πού ὑποβαθμίζεται ἤ καί ἐξουδετερώνεται μέ τόν περισπασμό;«Ἡ προσοχή καί ἡ προσευχή», λέει ὁ ὅσιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος, «εἶναι δεμένες ὅπως ἡ ψυχή μέ τό σῶμα, καί ἡ μία χωρίς τήν ἄλλη δέν μπορεῖ νά σταθεῖ. Αὐτές οἱ δύο συνδέονται μεταξύ τους μέ δύο τρόπους. Πρῶτα ἡ προσοχή ἀντιστέκεται στήν ἁμαρτία, σάν ἐμπροσθοφυλακή, καί ἀκολουθεῖ ἡ προσευχή, ἡ ὁποία θανατώνει ἀμέσως καί ἀφανίζει τελειωτικά ὅλους ἐκείνους τούς αἰσχρούς λογισμούς πού ἐξουδετέρωσε προηγουμένως ἡ προσοχή· γιατί μόνη της ἡ προσευχή δέν μπορεῖ νά κάνει κάτι τέτοιο. Αὐτή ἡ δυάδα, δηλαδή ἡ προσοχή καί ἡ προσευχή, εἶναι ἡ πύλη τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου. Καί ὅταν μέ τήν προσοχή φυλᾶμε καθαρή τήν προσευχή, προοδεύουμε στήν ἀρετή, ἐνῶ ὅταν δέν προσέχουμε, μολύνοντας ἔτσι καί διαφθείροντας τήν προσευχή, αὐξανόμαστε στήν κακία»¹⁰.

  Μέ τήν προσοχή ἡ ὠφέλεια ἀπό τήν προφορική προσευχή καί τήν ψαλμωδία εἶναι ἀνυπολόγιστη. Ὁ ἐργάτης τῆς ἀληθινῆς προσευχῆς ἀπό αὐτές τίς προσευχές πρέπει ν᾿ ἀρχίζει τήν πνευματική ἐργασία του. Αὐτές καί προσφέρει ἀρχικά στά παιδιά της ἡ ἁγία Ἐκκλησία.

   «Ρίζα τῆς καλῆς ἀσκήσεως εἶναι ἡ ψαλμωδία», λέει ὁ ἀββᾶς Ἰσαάκ ὁ Σύρος¹¹. Καί ὁ ὅσιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός σημειώνει: «Ἡ Ἐκκλησία καλλά καί θεάρεστα, βέβαια, δέχτηκε τά ἄσματα καί τά λοιπά τροπάρια γιά τήν ἀσθένεια τοῦ νοῦ μας, γιά νά ὑμνοῦμε μέ τή γλυκύτητα τῆς μελωδίας τόν Θεό ἐμεῖς πού δέν ἔχουμε γνώση, ἐπειδή δέν θέλουμε νά ἔχουμε. Ἐκεῖνοι, ὅμως, πού ἔχουν γνώση καί κατανοοῦν τά λεγόμενα, ἔρχονται σέ κατάνυξη. Καί σάν μέ σκάλα ἀνεβαίνουμε ὥς τό ἐπίπεδο τῶν καλῶν ἐννοιῶν. Καί ὅσο προοδεύουμε μέ τή συνήθεια τῶν θεάρεστων ἐννοιῶν, τόσο ὁ πόθος τοῦ Θεοῦ μᾶς ἑλκύει στό νά φτάσουμε νά ἐννοοῦμε καί νά προσκυνοῦμε τόν Πατέρα πνευματικά καί ἀληθινά¹², ὅπως λέει ὁ Κύριος»¹³.

Τά χείλη καί ἡ γλώσσα, ὅταν συχνά ἀσκοῦνται στήν προσευχή καί τήν ἀνάγνωση τοῦ θείου λόγου, ἁγιάζονται, κι ἔτσι πιά ἀποφεύγουν τήν ἀργολογία, τό γέλιο, τήν ἀστειολογία, τήν αἰσχρολογία. Θέλεις, λοιπόν, νά προοδεύσεις στή νοερά καί καρδιακή προσευχή; Ἡ προσεκτική προφορική προσευχή καί ἡ ψαλμωδία θά σέ ὁδηγήσουν σ᾿ αὐτήν. Θέλεις, ὅταν εἵσαι μόνος στό κελί, νά διώχνεις γρήγορα καί δυναμικά τούς λογισμούς πού σπέρνει μέσα σου ὁ κοινός ἐχθρός τῶν ἀνθρώπων; Διῶχνε τους μέ προσεκτική προσευχή, προφέροντας τίς λέξεις ὄχι βιαστικά ἀλλά μέ κατάνυξη. Ὅταν ἀντηχεῖ ὁ ἀέρας ἀπό τήν προσεκτική προφορική προσευχή ἤ τήν ψαλμωδία, οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἔρχονται καί στέκονται δίπλα σ᾿ αὐτούς πού προσεύχονται ἤ ψάλλουν, δοξολογώντας μαζί τους τόν Κύριο. Αὐτό ἀξιώθηκαν νά δοῦν κάποιοι γνήσιοι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ καί ἀνάμεσά τους ὁ σύγχρονός μας μακάριος στάρετς Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ¹⁴.

Πολλοί μεγάλοι Πατέρες, οἱ ὁποῖοι σ᾿ ὅλη τους τή ζωή προσεύχονταν μέ τά χείλη, ἔλαβαν τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ποιά ἦταν ἡ αἰτία αὐτῆς τῆς πνευματικῆς τους προκοπῆς; Τό ὅτι μέ τά χείλη καί τή φωνή τους εἵχαν ἑνωθεῖ ὁ νοῦς καί ἡ καρδιά τους, ἤ μᾶλλον μ᾿ ὄλο τους τό σῶμα εἵχε ἑνωθεῖ ὅλη τους ἡ ψυχή. Πρόφεραν τίς προσευχές μ᾿ ὅλη τους τήν καρδιά, μ᾿ ὅλο τους τόν νοῦ, μ᾿ ὅλη τους τή δύναμη, μ᾿ ὅλη τους τήν ὕπαρξη!

  

   Ἔτσι, ὁ ὅσιος Συμεών ὁ Θαυμαστορείτης διάβαζε κάθε νύχτα ὅλο τό Ψαλτήρι¹⁵. Ὁ ἀββάς Ἰσαάκ ὁ Σύρος ἀναφέρει κάποιον μακάριο γέροντα, πού καταγινόταν στήν προσευχητική ἀνάγνωση τῶν ψαλμῶν. Αὐτός ἔφτασε σέ τόσο ὑψηλά προσευχητικά μέτρα, ὥστε, μόλις ἔλεγε ἕνα « Δόξα…» , τόν κυρίευε μέ τέτοια δύναμη ἡ θεία παρηγοριά, πού ἔμενε ὁλόκληρες ἡμέρες σέ ἱερή ἔκσταση¹⁶. Ὁ ὅσιος Σέργιος τοῦ Ραντονέζ κάποτε, καθώς διάβαζε τόν Ἀκάθιστο Ὕμνο, δέχθηκε τήν ἐπίσκεψη τῆς Μητέρας τοῦ Κύρίου καί τῶν ἀποστόλων Πέτρου καί Ἰωάννη¹⁷. Γιά τόν ὅσιο Ἱλαρίωνα τοῦ Σουζντάλ λένε πώς, ὅταν διάβαζε στόν ναό τόν Ἀκάθηστο, τά λόγια ἔβγαιναν ἀπό τά χείλη του σάν φλόγες καί ἐνεργοῦσαν μέ ἀνεξήγητη δύναμη στούς συναγμένους πιστούς¹⁸.

 Ἡ προφορική προσευχή τῶν ἁγίων εἶναι ζωογονημένη ἀπό τήν προσοχή καί τή θεία χάρη, πού ἑνοποιεῖ τίς χωρισμένες ἀπό τήν ἁμαρτία δυνάμεις τῆς ψυχῆς. Γι᾿ αὐτό καί ἀποπνέει τέτοια ὑπερφυσική δύναμη, γι᾿ αὐτό καί ἔχει τέτοια θαυμαστή ἐπίδραση στούς ἀνθρώπους. Οἱ ἅγιοι ψάλλουν στόν Θεό «ἐν ἐξομολογήσει καρδίας»¹⁹. Οἱ ἅγιοι ὑμνοῦν τόν Θεό «ἀπερισπάστως»²⁰. Οἱ ἅγιοι δοξολογοῦν τόν Θεό συνετά²¹.

 

   Πρέπει νά σημειώσουμε ὅτι στούς πρώτους αἰῶνες τοῦ μοναχισμοῦ οἱ ὅσιοι μοναχοί καί ὅλοι ὅσοι ἐπιθυμοῦσαν νά προοδεύσουν στήν προσευχή δέν ἀσχολοῦνταν καθόλου ἤ ἀσχολοῦνταν ἐλάχιστα μέ τήν ὑμνωδία. Ὅσο γιά τήν ψαλμωδία, γιά τήν ὁποία γίνεται συχνά λόγος στούς βίους καί τά συγγράμματα τῶν ἁγίων, αὐτή δέν ἦταν παρά ἡ ἀργή καί μελωδική ἀνάγνωση τῶν ψαλμῶν ἤ ἄλλων προσευχῶν. Ὁ ἀργός ρυθμός τῆς ἀναγνώσεως συντελοῦσε στή διατήρηση τῆς προσοχῆς τοῦ νοῦ καί στήν ἀποφυγή τοῦ περισπασμοῦ. Ψαλμωδία ὀνομάστηκε ἡ τέτοιας λογῆς ἀνάγνωση λόγω τῆς ρυθμικότητας καί τῆς ὁμοιότητάς της μέ τήν ὑμνωδία.
Συχνά οἱ παλαιοί μοναχοί ἐκτελοῦσαν τήν ψαλμωδία δίχως βιβλία, καθώς συνήθηζαν νά μαθαίνουν τό Ψαλτήρι ἀπ᾿ ἔξω. Ἔτσι, ἀπαγγέλλοντας τούς ψαλμούς, διατηροῦσαν πιό εὔκολα τήν προσοχή τους. Στήν περίπτωση αὐτή, βέβαια, δέν διάβαζαν, ἀφοῦ δέν χρησιμοποιοῦσαν βιβλίο, ἀλλά κυριολεκτικά ψαλμωδοῦσαν. Καί μποροῦσαν νά τό κάνουν μέσα σ᾿ ἕνα σκοτεινό κελί, μέ κλειστά τά μάτια, προφυλαγμένοι ἀπό τόν περισπασμό. Γιατί σ᾿ ἕναν χῶρο φωτεινό, πού εἶναι ἀπαραίτητος γιά τήν ἀνάγνωση, καί μιά ματιά μονάχα στό βιβλίο ἀποσπᾶ τόν νοῦ ἀπό τήν καρδιά καί τόν διασκορπίζει στό περιβάλλον. Ἔτσι, λοιπόν, «ἄλλοι ἀσχολοῦνται μέ τήν ψαλμωδία», ὅπως λέει ὁ ὅσιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος, ἡ ὁποία «προξενεῖ γλυκύτητα στή γλώσσα»²². «Ἄλλοι, πάλι, δέν ψάλλουν διόλου. Καλά κάνουν, ἄν εἶναι προοδευμένοι στήν ἀρετή. Αὐτοί δέν χρειάζεται νά λένε ψαλμούς, ἀλλά νά ἔχουν σιωπή καί ἀδιάλειπτη προσευχή»²³.

 

 Ἀνάγνωση ὀνομάζουν οἱ Πατέρες κατεξοχήν τό διάβασμα τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῶν ἁγιοπατερικῶν συγγραμμάτων. Προσευχή, πάλι, ὀνομάζουν κατεξοχήν τήν προσευχή τοῦ Ἰησοῦ καί ἄλλες ὅμοιες σύντομες προσευχές, ὅπως αὐτή τοῦ τελώνη²⁴. Οἱ προσευχές αὐτές ἀντικαθιστοῦν μέ τό παραπάνω τήν ψαλμωδία στούς προοδευμένους μοναχούς. Στούς ἀρχάριους, ὡστόσο, δέν εἶναι προσιτές ὡς ἀνώτερες. Ἔχοντας ἀκόμα νοῦ ψυχικό²⁵, οἱ ἀρχάριοι δέν μποροῦν ὄχι μόνο νά τίς οἰκειωθοῦν, μά οὔτε καί τήν πνευματική τους ἀξία νά ἀντιληφθοῦν. Τούς τή φανερώνει μέ τόν καιρό ἡ μακάρια ἀσκητική πείρα.

 

   Ἀδελφοί! Ἄς εἴμαστε προσεκτικοί στίς προφορικές καί μελωδικές προσευχές μας τόσο στίς ἱερές ἀκολουθίες, πού τελοῦνται στόν ναό, ὅσο καί στή μόνωση τοῦ κελιοῦ μας. Ἄς μήν κάνουμε ἄκαρπους τούς ἀσκητικούς μας κόπους καί ἀνώφελη τή μοναχική μας ζωή μέ τήν ἀπροσεξία καί τήν ἀμέλεια στό ἔργο τοῦ Θεοῦ. Ὀλέθρια εἶναι ἡ ἀμέλεια στήν προσευχή: «Καταραμένος εἶναι ἐκεῖνος πού ἐργάζεται μέ ἀμέλεια τό ἔργο τοῦ Κυρίου», λέει ὁ προφήτης²⁶. Ὅπως φαίνεται, ἡ ἐνέργεια αὐτῆς τῆς κατάρας συνίσταται στήν τέλεια ἀκαρπία καί στήν πνευματική στασιμότητα ἤ καί ὀπισθοδρόμηση τοῦ μοναχοῦ, ὅσο μακρόχρονη κι ἄν εἶναι ἡ παραμονή του στόν μοναχισμό.

Ἄς θέσουμε τήν προσεκτική προφορική προσευχή καί τήν προσεκτική ψαλμωδία ὡς βάση τοῦ προσευχητικοῦ μας ἀγώνα. Αὐτές ἀποτελοῦν τίς κυριότερες καί οὐσιαστικότερες πνευματικές ἐργασίες ἀνάμεσα σ᾿ ὅλες τίς μοναχικές ἀσκήσεις. Ἐξαιτίας αὐτῶν ὁ πολυέλεος Κύριος, στόν κατάλληλο καιρό, θά χαρίσει στόν ἐπιμελή, ὑπομονετικό καί ταπεινό ἀγωνιστή τήν εὐλογημένη νοερά καί καρδιακή προσευχή. Ἀμήν.

 Τέλος καί τῷ Θεῷ δόξα!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ

 

1Ματθ. 26:30.
2Βλ. Ἰω. 11:41-42.
3Πράξ. 16:26.
4Α΄ Βασ. 1:13.
5Ἐβρ. 13:15.
6Ἐφ. 5:19.
7Α΄ Κορ. 14:8-9.
8Πρβλ. Α΄ Κορ.14:10-11.
9Ἁγίου Δημητρίου τοῦ Ροστώφ, Ὁ ἐσωτερικός ἄνθρωπος, κεφ. 3.
10Περί τῶν τριῶν τρόπων τῆς προσευχῆς λόγος (εἰσαγ.)
11Λόγοι Ἀσκητικοί, ΛΔ΄, 2.
12Βλ. Ἰω. 4:24.
13Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ, Βιβλίον Α΄ Περί τῆς τρίτης θεωρίας.
14Σ.τ.Μ.: Βλ. Ὅσιος Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ, ἔκδ. Ἰερᾶς Μονῆς Παρακλήτου, Ὠρωπός Ἀττικῆς 2οο7, σελ. 51.
15Βλ. Συναξάρι ὁσίου Συμεών τοῦ Θαυμαστορείτου, 24 Μαΐου.
16Πρβλ. Ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, ὅ.π., Γ΄, 7-8.
17Βλ. Συναξάρι ὁσίου Σεργίου τοῦ Ραντονέζ, 25 Σεπτεμβρίου
18Βλ. χειρόγραφο βίο τοῦ ὁσίου Ἱλαρίωνος τοῦ Σουζντάλ. (Σ.τ.Μ.: Ὁ ὅσιος Ἱλαρίων [1631-14 Δεκ. 1707 ἤ 1708], ἄν καί τιμᾶται ὡς ἅγιος, δέν ἀναγράφεται στό ρωσικό ἑορτολόγιο. Ἵδρυσε τή Μονή τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου στό Φρολίσι. Ἀναδείχθηκε σέ μητροπολίτη Σουζντάλ. Τό τίμιο λείψανο του βρίσκεται στό Καθολικό τῆς Μονῆς τοῦ Σωτῆρος στό Σουζντάλ).
19Βλ. στό Μέγα Ὡρολόγιον, στήν Προοιμιακή Προσευχή τῆς ὅλης Ἡμερονυκτίου Ἀκολουθίας, τήν εὐχή «Ἐκ τοῦ ὕπνου ἐξανιστάμενος…».
20Βλ. ὅ.π., στήν Ἀκολουθία τοῦ Μεσονυκτικοῦ, τήν εὐχή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, Σέ εὐλογοῦμεν ὕψιστε, Θεέ καί Κύριε τοῦ ἐλέου…».
21Βλ. Ψαλμ. 46:8.
22Ὁσίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου, Περί τῶν τριῶν τρόπων τῆς προσευχῆς λόγος.
23Ὁσίου Γρηγορίου τοῦ Σιναΐτου, Περί ἡσυχίας καί περί τῶν δύο τρόπων τῆς προσευχῆς ἐν κεφαλαίοις ΙΕ΄, η΄.
24Βλ. Λουκ. 18:13.
25Σ.τ.Μ.: Βλ. Ἁγίου Ἰγνατίου Μπριαντανίνωφ, Ἔργα 1 -Ἀσκητικές ἐμπειρίες Α΄, ἔκδ. Ἱερᾶς Μονῆς Παρακλήτου, Ὠρωπός Ἀττικῆς 2009, σελ. 324, σημ. 53.
26Ἱερ. 31:10.

Η καταχώρηση δημοσιεύτηκε από τον/την hristospanagia5 στην κατηγορία ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ

Οι Καλοχαιράκηδες Τού π. Παντελεήμονος Κρούσκου

Αναδημοσίευση από: http://iereasanatolikisekklisias.blogspot.gr/2013/02/blog-post_5.html

Ο άγιος των γραμμάτων μας κυρ Αλέξανδρος ο Παπαδιαμάντης, γράφει στο διήγημα του "ο Κοσμολαΐτης", για τον κοσμοκαλόγερο ευλαβητικό Καλοχαιράκη.

Ο τύπος αυτός ποτέ δεν στέριωσε σε μοναστήρι ή σε εκκλησιαστικό διακόνημα, περιδιαβαίνοντας στους εκκλησιαστικούς χώρους, εκτελώντας θελήματα και εξυπηρετήσεις και συλλέγοντας εμπειρίες και κάποτε θέλησε να δημοσιεύσει θρησκευτική εφημερίδα, απ' όπου "θα ήλεγχε τους ατάκτους". Χαρακτηριστική ήταν η απορία ενός φίλου του, κατά τον Παπαδιαμάντη, ο οποίος τον ερώτησε αν είχε την πρόθεση να καλογερέψει ή να "θεατρίσει τους καλογήρους". Δεν θα σταθούμε στον "κοσμολαϊτισμό" του, όσο στο γνώρισμα του ελέγχου που ασκεί προς πάντες.

Τον τύπο αυτό τον συναντάμε στην εκκλησιαστική διακονία μας και στους χώρους που κινούμαστε σήμερα και είναι λίαν χαρακτηριστικός και αναγνωρίσιμος από την συμπεριφορά και τα χαρακτηριστικά του.

Κατά βάθος δεν πρόκειται για άνθρωπο, αν επιτρέπεται να αποδίδουμε ποιότητες, κακό από την φύση του. Συγκεκριμμένα έχει την αθωότητα του δυστυχούς ανθρώπου που φέρεται από ανεκπλήρωτα απωθημένα, όπως το "απωθημένο ιερωσύνης" ή της καθέξεως αξιώματος και θέσης εκκλησιαστικής, που για διάφορους αστάθμητους παράγοντες ή ορθότερα θεία πρόνοια, δεν του προέκυψαν. Διότι και ανάμεσα στους πλανημένους συναντάμε την αθωότητα του ανθρώπου, που προορίζει εαυτόν για υψηλή αποστολή, πλάνη βεβαίως, αλλά επενδυμένη με τις καλύτερες προθέσεις, ιδίως όταν απευθύνεται εις εαυτόν.

Συνήθως θα τον βρείτε προσκολλημένο στην ομάδα ή την μαθητεία γέροντος ή πνευματικού, οπαδικό και ζηλωτή στην φύση. Εδώ θα εντοπίσουμε την πνευματική ασθένεια του "πήχεως". Ο πήχυς και το μέτρον του λοιπόν είναι ο βίος, η διδασκαλία και η πνευματικότητα του πνευματικού ή γέροντα του, που είναι ο διάδοχος των αρχαίων πατέρων και των αρτιφανών Γερόντων της Εκκλησίας μας. Με αυτά κρίνει τους ιερείς και τους κατέχοντες εκκλησιαστική διακονία και θέση. Εν αγνοία πολλές φορές του τελευταίου ή παρεξηγώντας την ελαστικότητα του (του γέροντα του) και την γλυκυθυμία που δείχνει σε αυτόν λόγω της ιδιαιτερότητας του, αναλαμβάνει χρέη αντικαταστάτη του ή ευαγγελιστή του ανάμεσα στους αδαείς εξωκυκλικούς ανθρώπους. Χρέος του να σώσει την Εκκλησία και τους άλλους. Είναι αυτοχρισμένος και προωρισμένος για αυτό, διότι είναι τέκνο πνευματικό και ανάστημα αυτού που τον ανακάλυψε και ανόρθωσε ενώπιον των ανθρώπων.

Απολυτίκιο Μεταμορφώσεως του Σωτήρος - 6 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Απολυτίκιο της Μετ/σεως του Σωτήρος – 06 Αυγούστου

Αναρτήθηκε στις 13/04/2011 από τον Βυζαντινή Μουσική

06 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ – Απολυτίκιο – Μεταμόρφωσης του Σωτήρος

Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Ο Ιησούς ανέβηκε στο Θαβώρ μαζί με τούς Πέτρο, Ιάκωβο, Ιωάννη, Μωυσή και Ηλία μαρτυρώντας σε αυτούς την δόξα της κοινής αναστάσεως.
Transfiguration of Our Lord and Saviour Jesus Christ. He ascended Mount Tabor with Peter, Jacob, John, Moses and Elias, where He was transfigured before them.
Ψάλλει ο αρχ. π. Νικόδημος Καβαρνός – Kabarnos
ισοκρατούν π. Ιωάννης Μπούτσης, π. Λάμπρος Κεφαλληνός, Γεώργιος Σάββας, Γρηγόρης Χατζηλυμπέρης, Κωνσταντίνος Σκαρμούτσος, Θωμάς Καραγεώργος, Καβαρνός Εμμανουήλ.
μονταζ – επεξεργασία: Θωμάς Καραγεώργος.
Kείμενα: Lee…
Μεταφράσεις: Κωνσταντίνος Βασιλάκης
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος βαρύς.
Μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει Χριστὲ ὁ Θεός, δείξας τοῖς Μαθηταῖς σου τὴν δόξαν σου, καθὼς ἠδυναντο. Λάμψον καὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, τὸ φῶς σου τὸ ἀΐδιον, πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, φωτοδότα δόξα σοι.

Περί της Αγίας και Φωτοειδούς Μεταμορφώσεως του Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού

Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου
Δέστε και πάλι έχουμε εορτή πνευματική και πανήγυρη. Έλαμψε πάλι σε μας σήμερα το αΐδιο φως που γεννάται αϊδίως από φως άκτιστο. Πάλι ευδόκησε να μας αυγάσει, να μας λούσει μέσα και έξω από μας με το απαύγασμα της δόξας του Θεού Πατρός και με τον χαρακτήρα της υποστάσεως του, τον ενανθρωπήσαντα Θεό Λόγο, που είναι η ακτινοβολία της δόξας και το αποτύπωμα και η σφραγίδα της ένδοξης φύσεως και ουσίας του Θεού Πατρός (Εβρ. α’ 3). Πάλι μας επισκέφθηκε φιλάνθρωπα η φωτολαμπίδα του άκτιστου φωτός, που δεν έχει τέλος και η εικόνα της αγαθότητας του Θεού, ο Θεός Λόγος.
Πάλι μας φώτισε το φώς του ηλίου της δικαιοσύνης που είναι φως πιο πάνω, επέκεινα και πανταχού παρόν, φως από τον ήλιο. Πάλι ήλθε ανάμεσα μας το αληθινό φως, το φως εκείνο που φωτίζει κάθε άνθρωπο, ο οποίος έρχεται, γεννάται σε αυτό τον κόσμο (Ιωάν. α’ 9). Πάλι καταφώτισαν τις ψυχές των πιστών οι ακτίνες του αρρήτου φωτός και η λάμψη της αστραπής του και απεδίωξε μακριά το σκοτάδι της πλάνης και τη ζοφώδη αμαρτία, και απεδίωξε τα έργα του σκοταδιού του διαβόλου, και τύφλωσε τελείως τα ζοφώδη πονηρά πνεύματα μαζί με τον άρχοντα τους διάβολο και τους παρέδωσε στην αφεγγή, σκοτεινή παννυξία (πλήρες σκότος) και έσβησε τελείως τα νυκτώδη και σκοτεινά δόγματα των άθεων, και εξαφάνισε το θράσος των τυράννων, όπως η λαίλαπα τη σκόνη και τους παρέδωσε στο σκοτάδι.
Φώτισε τα ψυχικά μάτια της πίστεως των πιστότατων και θεοστεφών μας βασιλέων της Ρωμανίας (Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, 330 – 1453 μ.Χ.) και δυνάμωσε θεία χάριτι με πολλή δύναμη και την αλήθεια και την κρατική εξουσία της Ρωμανίας. Το άκτιστο φως αυτό φώτισε το νουν των σημερινών και των παλαιών αρχιερέων του να ορθοτομούν το Λόγο της αληθείας. Φώτισε βέβαια και το νουν των αρχόντων και μεγιστάνων για να δικάζουν με δικαιοσύνη (ούτε να αδικούν τους αδύνατους, ούτε να χαρίζονται στους ισχυρούς όταν φταίνε), όσους έχει τιμήσει με τη μεγίστη αύτη υπεροχή να είναι κριτές και δικαστές (δόθηκε, λέγει στην Παλαιά Διαθήκη, από τον Κύριο και Θεό στους δικαστές εσάς η εξουσία και η δύναμη από τον Ύψιστο).